ദശമൂലാരിഷ്ടം: ഗുണങ്ങൾ, ഉപയോഗം, അളവ്, പാർശ്വഫലങ്ങൾ

 നമ്മുടെ വീട്ടിൽ ആർക്കെങ്കിലും വിട്ടുമാറാത്ത ക്ഷീണമോ, ശരീരത്തിന് ഒരു തളർച്ചയോ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രസവശേഷമുള്ള പരിചരണത്തെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ ആദ്യം കേൾക്കുന്ന പേരുകളിൽ ഒന്നാണ് ദശമൂലാരിഷ്ടം (Dashmularishtam). പണ്ടുമുതലേ നമ്മുടെ വീടുകളിൽ ശരീരത്തിന് കരുത്തും ഉന്മേഷവും ലഭിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചുപോരുന്ന ഒരു പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ ഔഷധമാണിത്.

പക്ഷേ ദശമൂലാരിഷ്ടം യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്തിനൊക്കെയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്? പ്രസവശേഷമുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രമാണോ ഇത് നൽകുന്നത്? അതോ മറ്റ് സാഹചര്യങ്ങളിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ടോ? ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ, ഉപയോഗിക്കേണ്ട രീതി, ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പലർക്കും സംശയങ്ങളുണ്ടാകാം.

ഈ അരിഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് ആയുർവേദത്തിൽ പറയുന്ന പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്നും, ഇത് സാധാരണയായി എന്തിനാണ് ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നതെന്നും നമുക്ക് നോക്കാം.

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ പറയുന്ന ശ്ലോകം

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വിശദമായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ശാർങ്ങധര സംഹിതയിലെ മധ്യമഖണ്ഡം 10-ാം അധ്യായത്തിലെ 78 മുതൽ 92 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ ദശമൂലാരിഷ്ടം തയ്യാറാക്കുന്ന വിധവും, അതിന്റെ പരമ്പരാഗത ഉപയോഗങ്ങളും ഗുണങ്ങളും വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.

ഈ ശ്ലോകങ്ങളിൽ ദശമൂലം ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ഔഷധസസ്യങ്ങൾ ചേർത്ത് കഷായം തയ്യാറാക്കുന്നതും, അതിലേക്ക് ദ്രാക്ഷ, തേൻ, ശർക്കര തുടങ്ങിയവ ചേർത്ത് അരിഷ്ടരൂപത്തിൽ തയ്യാറാക്കുന്നതുമാണ് വിവരിക്കുന്നത്.

ശ്ലോകം

ദശമൂലാനി കുർവീത ഭാഗൈഃ പഞ്ചപലൈഃ പൃഥക് ।

പഞ്ചവിംശത്പലം കുര്യാത് ചിത്രകം പൗഷ്കരം തഥാ ॥ 78 ॥

കുര്യാത് വിംശത്പലം ലോധ്രം ഗുഡൂചീ തത്സമാ ഭവേത് ।

പലൈഃ ഷോഡശഭിർധാത്രീ രവിസംഖ്യൈർ ദുരാലഭാ ॥79 ॥

ഖദിരോ ബീജസാരശ്ച പഥ്യാ ചേതി പൃഥക് പലൈഃ ।

അഷ്ടഭിർഗണിതൈഃ കുഷ്ഠം മഞ്ജിഷ്ഠാ ദേവദാരു ച ॥ 80 ॥

വിഡങ്ഗം മധുകം ഭാങ്ഗാ കപിത്ഥോക്ഷഃ പുനർനവാ ।

ചവ്യം മാംസീ പ്രിയങ്ഗുശ്ച സാരിവാ കൃഷ്ണജീരകം ॥ 81 ॥

ത്രിവൃതാ രേണുകം രാസ്നാ പിപ്പലീ ക്രമുകഃ ശഠീ ।

ഹരിദ്രാ ശതപുഷ്പാ ച പദ്മകം നാഗകേശരം ॥ 82 ॥

മുസ്തമിന്ദ്രയവഃ ശൃങ്ഗീ ജീവകർഷഭകൗ തഥാ ।

മേദാ ചാന്യാ മഹാമേദാ കാകോല്യൗ ഋദ്ധിവൃദ്ധി ച ॥83 ॥

കുര്യാത് പൃഥക് ദ്വിപലികാൻ പചേദഷ്ടഗുണേ ജലേ ।

ചതുർഥാംശം ശൃതം നിത്വാ മൃദ്ഭാണ്ഡേ സന്നിധാപയേത് ॥ 84 ॥

ചതുഃഷഷ്ടിപലാം ദ്രാക്ഷാം പചേന്നീരേ ചതുർഗുണേ ।

ത്രിപാദശേഷം ശീതം ച പൂർവക്വാഥേ ശൃതം ക്ഷിപേത് ॥ 85 ॥

ദ്വാത്രിംശത്പലികം ക്ഷൗദ്രം ദദ്യാത് ഗുഡചതുഃശതം ।

ത്രിംശത്പലാനി ധാതക്യാഃ കങ്കോലം ജലചന്ദനം ॥ 86 ॥

ജാതീഫലം ലവങ്ഗം ച ത്വഗേലാപത്രകേശരം ।

പിപ്പലീ ചേതി സഞ്ചൂർണ്യ ഭാഗൈർദ്വിപലികൈഃ പൃഥക് ॥87 ॥

ശാണമാത്രാം ച കസ്തൂരീം സർവമേകത്ര നിക്ഷിപേത് ।

ഭൂമൗ നിഖാതയേദ്ഭാണ്ഡം തതോ ജാതരസം പിബേത് ॥ 88 ॥

കതകസ്യ ഫലം ക്ഷിപ്ത്വാ രസം നിർമലതാം നയേത് ।

ഗ്രഹണീമരുചിം ശ്വാസം കാസം ഗുൽമം ഭഗന്ദരം ॥ 89 ॥

വാതവ്യാധിം ക്ഷയം ഛർദിം പാണ്ഡുരോഗം ച കാമലാം ।

കുഷ്ഠാന്യർശാംസി മേഹാംശ്ച മന്ദാഗ്നിമുദരാണി ച ॥90൦ ॥

ശർക്കരാശ്മരീം മൂത്രകൃച്ഛ്രം ധാതുക്ഷയം ജയേത് ।

കൃശാനാം പുഷ്ടിജനനോ വന്ധ്യാനാം ഗർഭദഃ പരഃ ॥ 91 ॥

അരിഷ്ടോ ദശമൂലാഖ്യസ്തേജഃ ശുക്രബലപ്രദഃ ॥ 92 ॥

ലളിതമായ വ്യാഖ്യാനം 

നമുക്ക് ഈ ശ്ലോകം ഒന്ന് വിശദമായി പരിശോധിക്കാം. ശാർങ്ങധര സംഹിതയിലെ 78-ാമത്തെ ശ്ലോകത്തിന്റെ ആദ്യ രണ്ട് വരികളാണ് ആദ്യം നോക്കുന്നത്. ദശമൂലാരിഷ്ടം തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ വേണ്ട ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളും അവയുടെ അളവും എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്നാണ് ഈ വരികളിൽ ആചാര്യൻ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

ദശമൂലാനി കുർവീത ഭാഗൈഃ പഞ്ചപലൈഃ പൃഥക് ।

പഞ്ചവിംശത്പലം കുര്യാത് ചിത്രകം പൗഷ്കരം തഥാ ॥

ഇതിന്റെ ഓരോ പദത്തിന്റെയും അർത്ഥം നോക്കിയാൽ ശ്ലോകം വളരെ എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാം.

ദശമൂലാനി എന്നാൽ ദശമൂലം എന്നാണ് അർത്ഥം. ബൃഹത് പഞ്ചമൂലവും ലഘു പഞ്ചമൂലവും ചേർന്ന പത്തുതരം ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെ വേരുകളെയാണ് ദശമൂലം എന്ന് പറയുന്നത്.

കുർവീത എന്നാൽ എടുക്കണം, തയ്യാറാക്കണം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഇവിടെ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ഭാഗൈഃ എന്നാൽ നിശ്ചിത അളവുകളായി, ഭാഗങ്ങളായി എന്നാണ് അർത്ഥം.

പഞ്ചപലൈഃ എന്നാൽ അഞ്ചു പലം വീതം എന്നാണ് അർത്ഥം. ഇവിടെ ‘പഞ്ച’ അഞ്ചിനെയും ‘പലം’ ആയുർവേദത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു അളവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

പൃഥക് എന്നാൽ പ്രത്യേകം, വെവ്വേറെ എന്നർത്ഥം. അതായത് ദശമൂലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പത്ത് ഔഷധവേരുകളും ഓരോന്നും പ്രത്യേകം അഞ്ചു പലം വീതം എടുക്കണം എന്നാണ് ആചാര്യൻ നിർദേശിക്കുന്നത്.

പഞ്ചവിംശത്പലം എന്നാൽ ഇരുപത്തഞ്ച് പലം എന്നാണ് അർത്ഥം.

കുര്യാത് എന്നാൽ എടുക്കണം, ചേർക്കണം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഇവിടെ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ചിത്രകം എന്നാൽ ചിത്രകമൂലം അഥവാ കൊടുവേലിക്കിഴങ്ങ്. സംസ്കൃതത്തിൽ ചിത്രകം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഔഷധസസ്യം Plumbago zeylanica ആണ്.

പൗഷ്കരം എന്നാൽ പുഷ്കരമൂലം. Inula racemosa എന്ന സസ്യത്തിന്റെ മൂലത്തെയാണ് ഇവിടെ പൗഷ്കരം എന്ന് പറയുന്നത്.

തഥാ എന്നാൽ അതുപോലെ, അതേ രീതിയിൽ എന്നർത്ഥം.

സാരാംശവും ആചാര്യവ്യാഖ്യാനവും

ഈ രണ്ട് വരികളിൽ ദശമൂലാരിഷ്ടം തയ്യാറാക്കാൻ ആവശ്യമായ പ്രധാന ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളുടെ അളവാണ് ആചാര്യൻ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ദശമൂലത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പത്ത് ഔഷധവേരുകളും ഓരോന്നും അഞ്ച് പലം വീതം പ്രത്യേകം എടുക്കണം. അതിനുശേഷം ചിത്രകവും പൗഷ്കരമൂലവും ഇരുപത്തഞ്ച് പലം വീതം ചേർക്കണമെന്നാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിൽ പറയുന്നത്.

ആയുർവേദത്തിലെ പരമ്പരാഗത അളവുകണക്കിൽ ഒരു പലം ഏകദേശം 48 ഗ്രാം ആയി കണക്കാക്കാറുണ്ട്. ഈ കണക്കുപ്രകാരം അഞ്ച് പലം ഏകദേശം 240 ഗ്രാമും ഇരുപത്തഞ്ച് പലം ഏകദേശം 1.2 കിലോഗ്രാമും വരും. എന്നാൽ വിവിധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പ്രയോഗരീതികളിലും അളവുകളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണുന്നതിനാൽ, ഇത്തരം കണക്കുകൾ പ്രായോഗിക ഔഷധനിർമാണത്തിന് നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അതത് ഗ്രന്ഥപതിപ്പും വിദഗ്ധാഭിപ്രായവും പരിഗണിക്കേണ്ടതാണ്.

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ദശമൂലത്തോടൊപ്പം ചിത്രകത്തിനും പൗഷ്കരത്തിനും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ കൂടുതലായ അളവ് നൽകിയിരിക്കുന്നതായി കാണാം. ചിത്രകത്തിന് ദീപന-പാചന സ്വഭാവവും, പൗഷ്കരത്തിന് ആയുർവേദത്തിൽ പ്രത്യേക ഔഷധപ്രാധാന്യവും കണക്കിലെടുത്താണ് ഈ യോഗത്തിൽ അവ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നതെന്ന് ആയുർവേദപരമായി മനസ്സിലാക്കാം. എന്നാൽ ഇവിടെ പ്രധാനമായി ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, ഈ ശ്ലോകം ആദ്യം പറയുന്നത് ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളുടെ അളവും യോഗനിർമാണക്രമവും ആണെന്നതാണ്; അവയുടെ ചികിത്സാഗുണങ്ങൾ തുടർന്നുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിലും ഗ്രന്ഥവിവരണത്തിലുമാണ് കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നത്.

79-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട നിർമ്മാണത്തിലെ തുടർ ഔഷധക്കൂട്ടുകളെയും അവയുടെ കൃത്യമായ അളവുകളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന 79-ാമത്തെ ശ്ലോകത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

കുര്യാത് വിംശത്പലം ലോധ്രം ഗുഡൂചീ തത്സമാ ഭവേത് ।

പലൈഃ ഷോഡശഭിർധാത്രീ രവിസംഖ്യൈർ ദുരാലഭാ ॥79 ॥

കുര്യാത് എന്നാൽ എടുക്കേണ്ടതാണ് അഥവാ ചേർക്കേണ്ടതാണ്.

വിംശത്പലം എന്നാൽ ഇരുപത് പലം അളവിൽ (വിംശതി = 20, പലം = പ്രാചീന ആയുർവേദ അളവുതൂക്കം).

ലോധ്രം എന്നാൽ പാച്ചോറ്റി തോൽ (Symplocos racemosa).

ഗുഡൂചീ എന്നാൽ ചിറ്റമൃത് (Tinospora cordifolia).

തത്സമാ എന്നാൽ അതിന് തുല്യമായി, അതായത് ലോധ്രത്തിന്റെ അതേ അളവായ 20 പലം തന്നെ.

ഭവേത് എന്നാൽ ആയിരിക്കേണ്ടതാണ്.

പലൈഃ എന്നാൽ പലം അളവുകളാൽ.

ഷോഡശഭിഃ എന്നാൽ പതിനാറ് (16) എന്ന സംഖ്യ.

ധാത്രീ എന്നാൽ നെല്ലിക്ക അഥവാ ആമലാകി (Phyllanthus emblica).

രവിസംഖ്യൈഃ എന്നാൽ രവിസംഖ്യ അളവിൽ. ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സംഖ്യകളെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രാചീന രീതിയാണിത്. 'രവി' (സൂര്യൻ) എന്നത് 12 എന്ന സംഖ്യയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു (ദ്വാദശാദിത്യന്മാർ അഥവാ 12 സൂര്യന്മാർ എന്ന സങ്കൽപ്പം). അതിനാൽ ഇവിടെ 12 പലം എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു.

ദുരാലഭാ എന്നാൽ ധന്വയാസം അഥവാ കൊടിത്തൂവ (Fagonia cretica / Alhagi maurorum).

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ ഔഷധഗുണം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി അടുത്തതായി ചേർക്കേണ്ട നാലു പ്രധാന ഔഷധങ്ങളെയാണ് ആചാര്യൻ ഈ ശ്ലോകത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്.

ഇതനുസരിച്ച് ലോധ്രം (പാച്ചോറ്റി) ഇരുപത് പലവും (20 Palas), ഗുഡൂചീ (ചിറ്റമൃത്) ലോധ്രത്തിന്റെ അതേ അളവിൽ അതായത് ഇരുപത് പലവും (20 Palas) എടുക്കണം. ധാത്രീ (നെല്ലിക്ക) പതിനാറ് പലം (16 Palas) അളവിലും, ദുരാലഭാ (ധന്വയാസം) രവിസംഖ്യാ കണക്കനുസരിച്ച് പന്ത്രണ്ട് പലം (12 Palas) അളവിലുമാണ് ചേർത്തുകൊടുക്കേണ്ടത്.

ഒരു പലം എന്നാൽ 48 ഗ്രാമിന് തുല്യമായതിനാൽ, ലോധ്രവും ചിറ്റമൃതും 960 ഗ്രാം വീതവും, നെല്ലിക്ക 768 ഗ്രാം അളവിലും, ധന്വയാസം 576 ഗ്രാം അളവിലുമാണ് കഷായ നിർമ്മാണത്തിനായി അളന്നെടുക്കേണ്ടത്.

രക്തശുദ്ധീകരണത്തിനും ദഹനശേഷി കൂട്ടുന്നതിനും ശരീരത്തിലെ വീക്കവും പിത്തകോപവും ശമിപ്പിക്കുന്നതിനും സഹായിക്കുന്ന ഔഷധങ്ങളാണ് ലോധ്രവും അമൃതും നെല്ലിക്കയും. ദശമൂലത്തിന്റെ വാതശമന ഗുണത്തിനൊപ്പം ഇവ ചേരുമ്പോൾ ഔഷധത്തിന്റെ വീര്യം ഇരട്ടിക്കുകയും ശരീരത്തിന് വേഗത്തിൽ ബലവും ഉന്മേഷവും ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

80-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട നിർമ്മാണത്തിലെ തുടർ ഔഷധക്കൂട്ടുകളെയും അവയുടെ അളവുകളെയും കുറിച്ച് വ്യക്തമാക്കുന്ന 80-ാമത്തെ ശ്ലോകത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു.

ഖദിരോ ബീജസാരശ്ച പഥ്യാ ചേതി പൃഥക് പലൈഃ ।

അഷ്ടഭിർഗണിതൈഃ കുഷ്ഠം മഞ്ജിഷ്ഠാ ദേവദാരു ച ॥ 80 ॥

ഖദിരഃ എന്നാൽ ഖദിരം അഥവാ കരിങ്ങാലി. ആയുർവേദത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രധാന ഔഷധദ്രവ്യമാണിത്.

ബീജസാരഃ എന്നാൽ ബീജസാരം അഥവാ അസനം, സാധാരണയായി വേങ്ങയുടെ ഹൃദയഭാഗത്തെയാണ് ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ച എന്നാൽ ‘ഉം’ എന്നാണ് അർത്ഥം. മുമ്പ് പറഞ്ഞ ദ്രവ്യങ്ങളോടൊപ്പം ഇതും ഉൾപ്പെടുത്തണം എന്നതാണ് സൂചന.

പഥ്യാ എന്നാൽ പഥ്യ അഥവാ ഹരീതകി, നമ്മുടെ നാട്ടിൽ കടുക്ക എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഔഷധഫലം.

ചേതി എന്നാൽ ‘എന്നിവ’ അഥവാ ‘ഇവയും’ എന്ന അർത്ഥം.

പൃഥക് എന്നാൽ ഓരോന്നും പ്രത്യേകം, വെവ്വേറെ എന്നർത്ഥം.

പലൈഃ എന്നാൽ പലം എന്ന പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ അളവിൽ.

അഷ്ടഭിഃ എന്നാൽ എട്ട് എന്നർത്ഥം.

ഗണിതൈഃ എന്നാൽ കണക്കാക്കിയ അളവിൽ എന്ന ആശയമാണ് ഇവിടെ വരുന്നത്.

കുഷ്ഠം എന്നാൽ കുഷ്ഠം അഥവാ കൊട്ടം. ആയുർവേദത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഔഷധമൂലമാണിത്.

മഞ്ജിഷ്ഠാ എന്നാൽ മഞ്ജിഷ്ഠ അഥവാ മഞ്ചട്ടി.

ദേവദാരു എന്നാൽ ദേവദാരു അഥവാ ദേവതാരം.

ച എന്നാൽ ‘ഉം’ എന്നർത്ഥം. അതായത് കുഷ്ഠം, മഞ്ജിഷ്ഠ, ദേവദാരു എന്നിവയും തുടർന്നുള്ള ഔഷധക്കൂട്ടിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ആചാര്യ സാരാംശം

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ ചേർക്കുന്ന അടുത്ത ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് ഈ ശ്ലോകം പറയുന്നത്. ഖദിരം, ബീജസാരം, പഥ്യാ എന്നീ മൂന്ന് ദ്രവ്യങ്ങൾ ഓരോന്നും എട്ട് പലം വീതം എടുക്കണമെന്നാണ് ആചാര്യൻ നിർദേശിക്കുന്നത്.

ഒരു പലം ഏകദേശം 48 ഗ്രാം എന്ന പരമ്പരാഗത കണക്കുപ്രകാരം നോക്കിയാൽ എട്ട് പലം ഏകദേശം 384 ഗ്രാം വരും. അതിനാൽ ഖദിരം, ബീജസാരം, പഥ്യാ എന്നിവ ഓരോന്നും ഏകദേശം 384 ഗ്രാം വീതം വരും. ഇത് പരമ്പരാഗത അളവിന്റെ ഏകദേശ ഗ്രാമ്-പരിവർത്തനമാണ്; ഔഷധനിർമാണത്തിൽ ഗ്രന്ഥപാഠവും പ്രാമാണികമായ അളവുക്രമവുമാണ് മുൻഗണന നൽകേണ്ടത്.

ശ്ലോകത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗത്ത് കുഷ്ഠം, മഞ്ജിഷ്ഠ, ദേവദാരു എന്നിവയെയും തുടർന്നുള്ള ഔഷധക്കൂട്ടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, ഈ വരിയിൽ അവയുടെ പ്രത്യേക അളവ് വേർതിരിച്ച് പറയുന്നില്ല എന്നതാണ്. അതിനാൽ തുടർന്നുള്ള ശ്ലോകവുമായി ചേർത്താണ് അവയുടെ അളവും നിർമ്മാണക്രമവും മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, 80-ാമത്തെ ശ്ലോകം ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ ഔഷധക്കൂട്ടിലേക്ക് ഖദിരം, ബീജസാരം, പഥ്യാ എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ ചേർക്കുന്നതിനെയും, അതോടൊപ്പം കുഷ്ഠം, മഞ്ജിഷ്ഠ, ദേവദാരു തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ തുടർന്നുള്ള കൂട്ടിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതിനെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇവിടെ ഓരോ ദ്രവ്യത്തിന്റെയും ചികിത്സാഗുണം വിശദീകരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ യോഗത്തിൽ ഏത് ദ്രവ്യം എങ്ങനെ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ആചാര്യന്റെ പ്രധാന ഉദ്ദേശ്യം.

81-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട നിർമ്മാണത്തിനായി ചേർക്കേണ്ട തുടർന്നുള്ള പ്രധാന ദിവ്യൗഷധങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

ചവ്യം മാംസീ പ്രിയങ്ഗുശ്ച സാരിവാ കൃഷ്ണജീരകം ॥ 81 ॥

ത്രിവൃതാ രേണുകം രാസ്നാ പിപ്പലീ ക്രമുകഃ ശഠീ ।

ചവ്യം എന്നാൽ കാട്ടുകുരുമുളകിന്റെ വള്ളി അഥവാ ചവ്യം (Piper chaba).

മാംസീ എന്നാൽ ജടാമാഞ്ചി അഥവാ മാഞ്ചി (Nardostachys jatamansi).

പ്രിയങ്ഗുഃ എന്നാൽ ഞാഴൽ അഥവാ ഞാഴൽപ്പൂവ് (Callicarpa macrophylla).

ച എന്നാൽ ഉം.

സാരിവാ എന്നാൽ നറുനീണ്ടി അഥവാ നന്നാറി (Hemidesmus indicus).

കൃഷ്ണജീരകം എന്നാൽ കരിഞ്ചീരകം (Nigella sativa).

ത്രിവൃതാ എന്നാൽ ത്രികോൽപക്കൊന്ന (Operculina turpethum).

രേണുകം എന്നാൽ കാട്ടുജീരകം അഥവാ കായഫലം.

രാസ്നാ എന്നാൽ അരത്ത അഥവാ ചിറ്റരത്ത (Alpinia galanga).

പിപ്പലീ എന്നാൽ തിപ്പലി (Piper longum).

ക്രമുകഃ എന്നാൽ അടക്ക അഥവാ കവുങ്ങിൻഫലം (Areca catechu).

ശഠീ എന്നാൽ കച്ചോളം (Hedychium spicatum).

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിലെ കഷായ നിർമ്മാണത്തിനായുള്ള അത്യന്തം ഗുണപ്രദമായ 12 ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് ഈ ശ്ലോകഭാഗങ്ങളിൽ ആചാര്യൻ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.

ഇവിടെ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന ചവ്യം, ജടാമാഞ്ചി, ഞാഴൽ, നറുനീണ്ടി, കരിഞ്ചീരകം, ത്രികോൽപക്കൊന്ന, രേണുകം, ചിറ്റരത്ത, തിപ്പലി, അടക്ക, കച്ചോളം എന്നീ ഔഷധങ്ങൾ ഓരോന്നും വെവ്വേറെ രണ്ടു പലം (2 Palas) വീതമാണ് അളന്നെടുക്കേണ്ടത്. ആയുർവേദ തൂക്കമനുസരിച്ച് രണ്ടു പലം എന്നത് 96 ഗ്രാം വീതമാണ് (2 × 48 ഗ്രാം).

ഈ ഔഷധക്കൂട്ടുകൾ ഓരോന്നിനും ശരീരത്തിൽ കൃത്യമായ ധർമ്മങ്ങളുണ്ട്. ജടാമാഞ്ചിയും കച്ചോളവും നാഡീവ്യൂഹത്തിന് ഉന്മേഷവും മനസ്സിന് ശാന്തതയും നൽകുമ്പോൾ, നറുനീണ്ടിയും കരിഞ്ചീരകവും രക്തപ്രസാദനത്തിനും ശരീരത്തിലെ ദൂഷിത അംശങ്ങളെ പുറന്തള്ളാനും സഹായിക്കുന്നു. ത്രികോൽപക്കൊന്ന ശരീരത്തിലെ ദോഷങ്ങളെ അനുലോമനം ചെയ്യാനും (സുഗമമായി പുറന്തള്ളാൻ), തിപ്പലിയും ചവ്യവും ചിറ്റരത്തയും ദഹനാഗ്നിയെ ഉത്തേജിപ്പിച്ച് വാതവേദനകളെ ശമിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുന്നവയാണ്.

82-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട നിർമ്മാണത്തിലെ കഷായക്കൂട്ടുകളിലേക്ക് ചേർക്കേണ്ട തുടർ ഔഷധങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

ഹരിദ്രാ ശതപുഷ്പാ ച പദ്മകം നാഗകേശരം ॥ 82 ॥

മുസ്തമിന്ദ്രയവഃ ശൃങ്ഗീ ജീവകർഷഭകൗ തഥാ ।

ഹരിദ്രാ എന്നാൽ മഞ്ഞൾ (Curcuma longa).

ശതപുഷ്പാ എന്നാൽ ചതകുപ്പ (Anethum sowa).

ച എന്നാൽ ഉം.

പദ്മകം എന്നാൽ പതിമുഖം (Prunus cerasoides).

നാഗകേശരം എന്നാൽ നാഗപ്പൂവ് അഥവാ നാഗകേസരം (Mesua ferrea).

മുസ്തം എന്നാൽ മുത്തങ്ങ അഥവാ മുത്തങ്ങക്കിഴങ്ങ് (Cyperus rotundus).

ഇന്ദ്രയവഃ എന്നാൽ കുടകപ്പാലയരി (Holarrhena antidysenterica ബീജങ്ങൾ).

ശൃങ്ഗീ എന്നാൽ കർക്കടകശൃംഗി (Pistacia integerima).

ജീവക-ഋഷഭകൗ എന്നാൽ അഷ്ടവർഗ്ഗത്തിൽ പെടുന്ന ജീവകം, ഋഷഭകം എന്നീ അപൂർവ്വ ഔഷധങ്ങൾ. (രണ്ടും ചേർത്താണ് 'ജീവകർഷഭകൗ' എന്ന് ശ്ലോകത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്).

തഥാ എന്നാൽ അതുപോലെ തന്നെ.

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

കഷായ തയ്യാറെടുപ്പിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന അടുത്ത 9 ദിവ്യൗഷധങ്ങളെയാണ് ആചാര്യൻ ഇവിടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മഞ്ഞൾ, ചതകുപ്പ, പദ്മകാഷ്ഠം, നാഗപ്പൂവ്, മുത്തങ്ങക്കിഴങ്ങ്, കുടകപ്പാലയരി, കർക്കടകശൃംഗി, അഷ്ടവർഗ്ഗത്തിലെ ജീവകം, ഋഷഭകം എന്നിവയാണ് ഈ കൂട്ടുകൾ.

82-ാമത്തെ ശ്ലോകത്തിലെ പാകവിധി അനുസരിച്ച് ഈ ഔഷധങ്ങൾ ഓരോന്നും വെവ്വേറെ രണ്ടു പലം (2 Palas) വീതം, അതായത് 96 ഗ്രാം വീതമാണ് അളന്നെടുക്കേണ്ടത്.

ഈ കൂട്ടുകളിലെ ഓരോ ദ്രവ്യവും ഔഷധത്തിന്റെ വീര്യത്തെയും ദഹന-പ്രതിരോധ ശേഷിയെയും കാര്യമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. മഞ്ഞളും നാഗപ്പൂവും രക്തപ്രസാദനത്തിനും ശരീരത്തിലെ വീക്കങ്ങൾ കുറയ്ക്കാനും സഹായിക്കുമ്പോൾ, ചതകുപ്പയും മുത്തങ്ങയും ദഹനാഗ്നിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും വയറിലെ അസ്വസ്ഥതകളും ഗ്യാസും ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്വാസകോശാരോഗ്യത്തിനും ചുമ, ശ്വാസംമുട്ടൽ എന്നിവ കുറയ്ക്കാനും കർക്കടകശൃംഗി ഉത്തമമാണ്. ജീവകവും ഋഷഭകവും ശരീരത്തിന് ഉടനടി ബലവും ധാതുപുഷ്ടിയും നൽകുന്ന ജീവനീയ ഔഷധങ്ങളാണ്.

83-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിലെ കഷായക്കൂട്ടുകളിലേക്ക് ചേർക്കേണ്ട അഷ്ടവർഗ്ഗ ഔഷധങ്ങളെക്കുറിച്ചും കഷായം തിളപ്പിക്കുന്ന രീതിയെക്കുറിച്ചും വിവരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

മേദാ ചാന്യാ മഹാമേദാ കാകോല്യൗ ഋദ്ധിവൃദ്ധി ച ॥83 ॥

കുര്യാത് പൃഥക് ദ്വിപലികാൻ പചേദഷ്ടഗുണേ ജലേ ।

മേദാ എന്നാൽ അഷ്ടവർഗ്ഗത്തിൽ പെടുന്ന 'മേദ' എന്ന ദിവ്യൗഷധം (Polygonatum verticillatum).

ച അന്യാ എന്നാൽ മറ്റിന്നൊന്നായ അഥവാ മറ്റൊന്ന് (ച + അന്യാ).

മഹാമേദാ എന്നാൽ 'മഹാമേദ' എന്ന ഔഷധം (Polygonatum cirrhifolium).

കാകോല്യൗ എന്നാൽ കാകോളിയും ക്ഷീരകാകോളിയും. (രണ്ട് ഔഷധങ്ങളെ ഒന്നിച്ചു ചേർത്ത് ദ്വിവചനത്തിലാണ് ഗ്രന്ഥകാരൻ 'കാകോല്യൗ' എന്ന് പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്).

ഋദ്ധി എന്നാൽ 'ഋദ്ധി' എന്ന ഔഷധസസ്യം (Habenaria edgeworthii).

വൃദ്ധി എന്നാൽ 'വൃദ്ധി' എന്ന ഔഷധസസ്യം (Habenaria intermedia).

ച എന്നാൽ ഉം.

കുര്യാത് എന്നാൽ സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണ് അഥവാ അളന്നെടുക്കേണ്ടതാണ്.

പൃഥക് എന്നാൽ വെവ്വേറെയായി അഥവാ ഓരോന്നും പ്രത്യേകമായി.

ദ്വിപലികാൻ എന്നാൽ രണ്ടു പലം വീതം അളവിൽ (ദ്വി = 2, പലം = പ്രാചീന അളവുതൂക്കം).

പചേത് എന്നാൽ പാകം ചെയ്യണം അഥവാ കഷായവിധിയോടെ തിളപ്പിക്കണം.

അഷ്ടഗുണേ എന്നാൽ എട്ടിരട്ടി അളവിൽ (8 മടങ്ങ്).

ജലേ എന്നാൽ ശുദ്ധജലത്തിൽ.

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ആയുർവേദത്തിലെ ഏറ്റവും വീര്യമേറിയതും അപൂർവ്വവുമായ 'അഷ്ടവർഗ്ഗ' ഔഷധങ്ങളിൽ പെട്ട മേദ, മഹാമേദ, കാകോളി, ക്ഷീരകാകോളി , ഋദ്ധി, വൃദ്ധി എന്നീ കൂട്ടുകളെയാണ് ഈ ശ്ലോകഭാഗത്ത് ആചാര്യൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നത് (മുൻ ശ്ലോകത്തിൽ പറഞ്ഞ ജീവകം, ഋഷഭകം എന്നിവ കൂടിയാകുമ്പോൾ അഷ്ടവർഗ്ഗം പൂർത്തിയാകുന്നു).

80 മുതൽ 83 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള എല്ലാ ഔഷധച്ചെടികളും വെവ്വേറെ രണ്ടു പലം (2 Palas) വീതം അളന്നെടുക്കണം. ഒരു പലം എന്നത് 48 ഗ്രാം ആയതിനാൽ, രണ്ടു പലം എന്നാൽ 96 ഗ്രാം വീതമാണ്.

ഇങ്ങനെ കൃത്യമായി അളന്നെടുത്ത ഔഷധക്കൂട്ടുകൾ എല്ലാം ഒന്നിച്ചുചേർത്ത്, അതിൻ്റെ എട്ടിരട്ടി (8 മടങ്ങ്) വെള്ളം ഒഴിച്ച് നന്നായി അടുപ്പത്തുവെച്ച് തിളപ്പിച്ചു കഷായം വെയ്ക്കണം എന്നാണ് ആചാര്യ ഉപദേശം.

ശരീരത്തിന് പെട്ടെന്ന് ബലവും ധാതുപുഷ്ടിയും നൽകാനും, വാതകോപങ്ങളെ ശമിപ്പിച്ച് യൗവനവും പ്രതിരോധശേഷിയും നിലനിർത്താനും അഷ്ടവർഗ്ഗ ഔഷധങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക കഴിവുണ്ട്. ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന് വന്ധ്യത മാറ്റി ഗർഭധാരണശേഷി നൽകാനും, ശുക്രബലവും ശരീരകാന്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമുള്ള ശേഷി ലഭിക്കുന്നത് ഈ അഷ്ടവർഗ്ഗ ഔഷധങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ടാണ്.

84-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട നിർമ്മാണത്തിലെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന കഷായം അരിച്ചെടുക്കുന്ന വിധിയും, അതിലേക്ക് ചേർക്കേണ്ട രണ്ടാം കഷായമായ ദ്രാക്ഷാ ക്വാഥം (മുന്തിരിക്കഷായം) തയ്യാറാക്കുന്ന രീതിയും വ്യക്തമാക്കുന്ന ഈ ഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

ചതുർഥാംശം ശൃതം നിത്വാ മൃദ്ഭാണ്ഡേ സന്നിധാപയേത് ॥ 84 ॥

ചതുഃഷഷ്ടിപലാം ദ്രാക്ഷാം പചേന്നീരേ ചതുർഗുണേ ।

ചതുർഥാംശം എന്നാൽ നാലിലൊന്നായി വറ്റിച്ച അളവ് (1/4 ഭാഗം).

ശൃതം എന്നാൽ തയ്യാറാക്കിയ കഷായത്തെ (തിളപ്പിച്ചു വറ്റിച്ച ഔഷധജലം).

നീത്വാ എന്നാൽ അരിച്ചെടുത്ത് അഥവാ സ്വീകരിച്ച്.

മൃദ്ഭാണ്ഡേ എന്നാൽ മൺപാത്രത്തിൽ (അരിഷ്ടസന്ധാനത്തിനായി പ്രത്യേകമായി വൃത്തിയാക്കി തയ്യാറാക്കിവെച്ചിരിക്കുന്ന പാത്രത്തിൽ).

സന്നിധാപയേത് എന്നാൽ ഒഴിച്ചു സൂക്ഷിക്കേണ്ടതാണ് അഥവാ നിക്ഷേപിക്കേണ്ടതാണ്.

ചതുഃഷഷ്ടിപലാം എന്നാൽ അറുപത്തിനാല് പലം അളവിൽ (ചതുഃഷഷ്ടി = 64, പലം = പ്രാചീന ആയുർവേദ അളവുതൂക്കം).

ദ്രാക്ഷാം എന്നാൽ നല്ല ഗുണമേന്മയുള്ള ഉണക്കമുന്തിരി (Vitis vinifera).

പചേത് എന്നാൽ പാകം ചെയ്യണം അഥവാ കഷായവിധിയോടെ തിളപ്പിക്കണം.

നീരേ എന്നാൽ ശുദ്ധജലത്തിൽ.

ചതുർഗുണേ എന്നാൽ നാലിരട്ടി അളവിൽ (4 മടങ്ങ് വെള്ളത്തിൽ).

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ഈ ശ്ലോകഭാഗത്ത് പ്രധാനമായും രണ്ട് കാര്യങ്ങളാണ് ആചാര്യൻ ഉപദേശിക്കുന്നത്. ആദ്യമായി, മുൻ ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറഞ്ഞ ഔഷധക്കൂട്ടുകളെല്ലാം എട്ടിരട്ടി വെള്ളത്തിൽ തിളപ്പിച്ചു വറ്റിച്ച് നാലിലൊന്നാക്കി അരിച്ചെടുത്ത കഷായം (ശൃതം) അരിഷ്ടം ഉണ്ടാക്കാൻ കരുതിവെച്ചിരിക്കുന്ന മൺപാത്രത്തിലേക്ക് (മൃദ്ഭാണ്ഡം) ഒഴിച്ചുവെക്കണം.

അതിനുശേഷം, ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന് പ്രത്യേക രുചിയും മധുരവും ഒപ്പം സന്ധാന പ്രക്രിയയ്ക്ക് (Fermentation) ആവശ്യമായ സ്വാഭാവിക ഗുണവും നൽകുന്നതിനായി അറുപത്തിനാല് പലം (64 Palas) ഉണക്കമുന്തിരി എടുക്കണം. ആയുർവേദ അളവുതൂക്കപ്രകാരം ഒരു പലം എന്നത് 48 ഗ്രാമിന് തുല്യമായതിനാൽ, 64 പലം ഉണക്കമുന്തിരി എന്നത് ഏകദേശം 3.072 കിലോഗ്രാം വരും.

ഇങ്ങനെ അളന്നെടുത്ത ഉണക്കമുന്തിരി അതിൻ്റെ നാലിരട്ടി (4 മടങ്ങ്) ശുദ്ധജലം ചേർത്ത് വേറെയായി തിളപ്പിച്ചു പാകം ചെയ്യണം എന്നാണ് ആചാര്യൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്.

ആയുർവേദത്തിൽ ദ്രാക്ഷ (ഉണക്കമുന്തിരി) പിത്തശമനത്തിനും, രക്തവർദ്ധനവിനും, മലബന്ധം അകറ്റുന്നതിനും അത്യുത്തമമാണ്. ദശമൂലങ്ങളുടെ ചൂടും വീര്യവും ശരീരത്തിന് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാക്കാതിരിക്കാനും, ഔഷധത്തിന് നല്ല മൃദുത്വവും ദഹനസൗകര്യവും നൽകാനും ദ്രാക്ഷാ കഷായം വലിയ പങ്കുവഹിക്കുന്നു.

85-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട നിർമ്മാണത്തിൽ ഉണക്കമുന്തിരി കഷായം ചേർക്കേണ്ട വിധിയെക്കുറിച്ചും, അതിലേക്ക് ചേർക്കേണ്ട മധുരദ്രവ്യങ്ങളായ തേൻ, ശർക്കര എന്നിവയുടെ കൃത്യമായ അളവുകളെക്കുറിച്ചും വിവരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

ത്രിപാദശേഷം ശീതം ച പൂർവക്വാഥേ ശൃതം ക്ഷിപേത് ॥ 85 ॥

ദ്വാത്രിംശത്പലികം ക്ഷൗദ്രം ദദ്യാത് ഗുഡചതുഃശതം ।

ത്രിപാദശേഷം എന്നാൽ നാലിരട്ടി വെള്ളത്തിൽ തിളപ്പിക്കുന്ന ഉണക്കമുന്തിരി വറ്റി, മുക്കാൽ ഭാഗം (3/4 ഭാഗം) ദ്രാവകം ശേഷിക്കുമ്പോൾ.

ശീതം ച എന്നാൽ നന്നായി ആറിയതിനുശേഷം (തണുത്തതിന് ശേഷം).

പൂർവക്വാഥേ എന്നാൽ മുൻപ് തയ്യാറാക്കി മൺപാത്രത്തിൽ ഒഴിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ദശമൂലാദി കഷായത്തിലേക്ക്.

ശൃതം എന്നാൽ പാകം ചെയ്ത ഈ ദ്രാക്ഷാ കഷായത്തെ.

ക്ഷിപേത് എന്നാൽ ഒഴിച്ചു ചേർക്കേണ്ടതാണ്.

ദ്വാത്രിംശത്പലികം എന്നാൽ മുപ്പത്തിരണ്ട് പലം അളവിൽ (ദ്വാത്രിംശത് = 32, പലം = പ്രാചീന അളവുതൂക്കം).

ക്ഷൗദ്രം എന്നാൽ ശുദ്ധമായ തേൻ.

ദദ്യാത് എന്നാൽ ചേർത്തു കൊടുക്കേണ്ടതാണ്.

ഗുഡചതുഃശതം എന്നാൽ നാനൂറ് പലം ശർക്കര (ഗുഡ = ശർക്കര, ചതുഃശതം = 400).

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

മുൻ ശ്ലോകത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ നാലിരട്ടി വെള്ളത്തിൽ ഉണക്കമുന്തിരി ഇട്ട് തിളപ്പിച്ച്, വെള്ളം വറ്റി മുക്കാൽ ഭാഗമായി (3/4) ചുരുങ്ങുമ്പോൾ അടുപ്പിൽ നിന്നും വാങ്ങി തണുക്കാൻ അനുവദിക്കണം. ഇങ്ങനെയുണ്ടാക്കിയ ദ്രാക്ഷാ കഷായം നന്നായി ആറിയതിനു ശേഷം, നേരത്തെ മൺപാത്രത്തിൽ പകർന്നു വെച്ചിട്ടുള്ള ദശമൂലാദി കഷായത്തിലേക്ക് ഒഴിച്ചു ചേർക്കണം.

അതിനുശേഷം അരിഷ്ടസന്ധാനത്തിനും (സന്ദീപനം/Fermentation) ഔഷധത്തിന് മധുരവും വീര്യവും നൽകുന്നതിനുമായി മധുരദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർക്കണം. ഇതനുസരിച്ച് 32 പലം (32 Palas) ശുദ്ധമായ തേനും 400 പലം (400 Palas) നല്ല ശർക്കരയും അളന്നെടുത്ത് ഈ കഷായക്കൂട്ടിലേക്ക് നന്നായി ഇളക്കി ചേർക്കേണ്ടതാണ്.

ആയുർവേദ അളവുതൂക്കപ്രകാരം കണക്കാക്കിയാൽ:

തേൻ (ക്ഷൗദ്രം): 32 × 48 ഗ്രാം = 1.536 കിലോഗ്രാം

ശർക്കര (ഗുഡം): 400 × 48 ഗ്രാം = 19.2 കിലോഗ്രാം

ആയുർവേദ സന്ധാന കല്പനകളിൽ തേനിലും ശർക്കരയിലുമുള്ള സ്വാഭാവിക സർക്കരകളാണ് ഔഷധത്തിന് ആവശ്യമായ സ്വാഭാവിക ആൽക്കഹോൾ രൂപപ്പെടാൻ സഹായിക്കുന്നത്. തേൻ ഔഷധ ഗുണങ്ങളെ ശരീരത്തിലെ സൂക്ഷ്മസ്രോതസ്സുകളിലേക്ക് വേഗത്തിൽ എത്തിക്കുന്ന 'യോഗവാഹി'യായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ശർക്കര ശരീരത്തിന് ആവശ്യമായ ഊർജ്ജവും ബലവും പ്രധാനം ചെയ്യുന്നു.

86-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട നിർമ്മാണത്തിലെ അരിഷ്ടസന്ധാനത്തിന് (Fermentation) ഒഴിച്ചു കൂടാനാവാത്ത 'ധാതകിപ്പൂവും' (താതിരിപ്പൂവ്), സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളായ മറ്റ് പ്രക്ഷേപ ദ്രവ്യങ്ങളും വിവരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

ത്രിംശത്പലാനി ധാതക്യാഃ കങ്കോലം ജലചന്ദനം ॥ 86 ॥

ജാതീഫലം ലവങ്ഗം ച ത്വഗേലാപത്രകേശരം ।

ത്രിംശത്പലാനി എന്നാൽ മുപ്പത് പലം അളവിൽ (ത്രിംശത് = 30, പലാനി = പലങ്ങൾ).

ധാതക്യാഃ എന്നാൽ ധാതകിപ്പൂവ് അഥവാ താതിരിപ്പൂവ് (Woodfordia fruticosa).

കങ്കോലം എന്നാൽ തക്കോലം അഥവാ കങ്കോലം (Piper cubeba).

ജല എന്നാൽ ഇരുവേലി (Pavonia odorata).

ചന്ദനം എന്നാൽ ചന്ദനം അഥവാ രക്തചന്ദനം (Santalum album / Pterocarpus santalinus).

ജാതീഫലം എന്നാൽ ജാതിക്ക (Myristica fragrans).

ലവങ്ഗം എന്നാൽ ഗ്രാമ്പൂ അഥവാ കരയാമ്പൂ (Syzygium aromaticum).

ച എന്നാൽ ഉം.

ത്വക് എന്നാൽ കറുവപ്പട്ട (Cinnamomum verum).

ഏലാ എന്നാൽ ഏലക്ക (Elettaria cardamomum).

പത്ര എന്നാൽ വഴനയില അഥവാ തമലാപത്രം (Cinnamomum tamala).

കേശരം എന്നാൽ നാഗപ്പൂവ് അഥവാ നാഗകേസരം (Mesua ferrea).

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

കഷായവും ദ്രാക്ഷാരസവും തേനൂറുന്ന ശർക്കരപ്പാനിയിലേക്ക് ചേർത്തതിനു ശേഷം, അരിഷ്ടം നൊദിക്കുന്നതിനും (Fermentation) അതിന് ദിവ്യമായ സുഗന്ധവും വീര്യവും ലഭിക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള പ്രക്ഷേപ ദ്രവ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് ആചാര്യൻ ഇവിടെ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം ധാതകിപ്പൂവ് (താതിരിപ്പൂവ്) ആണ്. അരിഷ്ടസന്ധാന പ്രക്രിയയ്ക്ക് ആവശ്യമായ സ്വാഭാവിക ഈസ്റ്റ് (Natural Yeast) പ്രധാനം ചെയ്യുന്നത് ധാതകിപ്പൂവാണ്. താതിരിപ്പൂവ് മുപ്പത് പലം (30 Palas) അളവിൽ എടുക്കണം. ആയുർവേദ അളവനുസരിച്ച് 30 പലം എന്നത് 1.440 കിലോഗ്രാം (30 × 48 ഗ്രാം) വരും.

തുടർന്ന് പറയുന്ന തക്കോലം, ഇരുവേലി, ചന്ദനം, ജാതിക്ക, ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, ഏലക്ക, വഴനയില, നാഗപ്പൂവ് എന്നിവ ഔഷധത്തിന് അത്യുത്തമമായ സുഗന്ധം നൽകുന്നതിനോടൊപ്പം ദഹനാഗ്നിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കാനും, വായുകോപത്തെ ശമിപ്പിക്കാനും, ഹൃദയത്തിനും നാഡീവ്യൂഹത്തിനും ഉന്മേഷം നൽകാനും സഹായിക്കുന്നവയാണ്. (ഈ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ ഓരോന്നും രണ്ടു പലം വീതം എടുത്ത് പൊടിച്ചാണ്  ചേർക്കേണ്ടത് എന്ന്  അടുത്ത വരികളിൽ ഗ്രന്ഥകാരൻ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നുണ്ട്).

87-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിലെ പ്രക്ഷേപ ദ്രവ്യങ്ങളുടെ (പൊടിച്ചു ചേർക്കേണ്ട സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ) കൃത്യമായ അളവുകളും, അതിലേക്ക് ചേർക്കേണ്ട ദിവ്യൗഷധമായ കസ്തൂരിയെക്കുറിച്ചും വിവരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

പിപ്പലീ ചേതി സഞ്ചൂർണ്യ ഭാഗൈർദ്വിപലികൈഃ പൃഥക് ॥87 ॥

ശാണമാത്രാം ച കസ്തൂരീം സർവമേകത്ര നിക്ഷിപേത് ।

പിപ്പലീ എന്നാൽ തിപ്പലി (Piper longum).

ച ഇതി എന്നാൽ ഉം എന്നീ ഔഷധങ്ങളെ (മുൻ ശ്ലോകത്തിൽ പറഞ്ഞ തക്കോലം, ഇരുവേലി, ചന്ദനം, ജാതിക്ക, ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, ഏലക്ക, വഴനയില, നാഗപ്പൂവ് എന്നിവയോടൊപ്പം തിപ്പലിയും).

സഞ്ചൂർണ്യ എന്നാൽ നന്നായി പൊടിച്ച് അഥവാ സൂക്ഷ്മചൂർണ്ണമാക്കി.

ഭാഗൈഃ എന്നാൽ അളവുകളിൽ അഥവാ ഭാഗങ്ങളായി.

ദ്വിപലികൈഃ എന്നാൽ രണ്ടു പലം വീതം അളവിൽ (ദ്വി = 2, പലം = പ്രാചീന അളവുതൂക്കം).

പൃഥക് എന്നാൽ വെവ്വേറെയായി അഥവാ ഓരോന്നും പ്രത്യേകമായി.

ശാണമാത്രാം എന്നാൽ ഒരു ശാണം അളവിൽ. (ആയുർവേദ കണക്കനുസരിച്ച് ഒരു ശാണം എന്നത് ഒരു കർഷത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഭാഗമാണ്, അതായത് ഏകദേശം 3 ഗ്രാം).

ച എന്നാൽ ഉം.

കസ്തൂരീം എന്നാൽ ശുദ്ധമായ കസ്തൂരി (Musk).

സർവം എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം തന്നെ.

ഏകത്ര എന്നാൽ ഒന്നിച്ചു ചേർത്ത് അഥവാ ഒരുമിച്ച്.

നിക്ഷിപേത് എന്നാൽ (മൺപാത്രത്തിലെ കഷായത്തിലേക്കും മധുരക്കൂട്ടുകളിലേക്കും) നിക്ഷേപിക്കേണ്ടതാണ് അഥവാ ചേർത്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്.

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

86-ാമത്തെ ശ്ലോകത്തിലും 87-ാമത്തെ ശ്ലോകത്തിലുമായി ഗ്രന്ഥകാരൻ നിർദ്ദേശിച്ച പത്തു പ്രധാന പ്രക്ഷേപ ദ്രവ്യങ്ങൾ (തക്കോലം, ഇരുവേലി, ചന്ദനം, ജാതിക്ക, ഗ്രാമ്പൂ, കറുവപ്പട്ട, ഏലക്ക, വഴനയില, നാഗപ്പൂവ്, തിപ്പലി) ഓരോന്നും വെവ്വേറെ രണ്ടു പലം (2 Palas) വീതം അളന്നെടുത്ത് നന്നായി പൊടിച്ച് ചൂർണ്ണമാക്കണം.

ആയുർവേദ അളവനുസരിച്ച് ഒരു പലം എന്നത് 48 ഗ്രാം ആയതിനാൽ, രണ്ടു പലം എന്നത് 96 ഗ്രാം വീതമാണ് (10 സുഗന്ധ ഔഷധങ്ങൾ × 96 ഗ്രാം = ആകെ 960 ഗ്രാം പ്രക്ഷേപ ചൂർണ്ണം).

ഇതിനോടൊപ്പം അത്യപൂർവ്വവും അത്യധികം വീര്യമേറിയതുമായ കസ്തൂരി ഒരു ശാണം (1 Shaana - ഏകദേശം 3 ഗ്രാം) അളവിലും അളന്നെടുക്കണം. ഇങ്ങനെ തയ്യാറാക്കിയ പ്രക്ഷേപ ചൂർണ്ണങ്ങളും കസ്തൂരിയും മുൻപ് മൺപാത്രത്തിൽ പകർന്നു വെച്ചിട്ടുള്ള ദശമൂലാദി കഷായം, ദ്രാക്ഷാ കഷായം, തേൻ, ശർക്കര, താതിരിപ്പൂവ് എന്നിവയുടെ കൂട്ടിലേക്ക് ഒന്നിച്ച് ചേർത്തുകൊടുക്കണം എന്നാണ് ആചാര്യ ഉപദേശം.

സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുടെയും കസ്തൂരിയുടെയും സാന്നിധ്യം ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന് ആകർഷകമായ സുഗന്ധവും സ്വാദും നൽകുന്നു. എന്ന് മാത്രമല്ല, ഇവ ഔഷധത്തിന്റെ വീര്യത്തെ രക്തത്തിലൂടെയും നാഡീവ്യൂഹങ്ങളിലൂടെയും ശരീരത്തിലെ മുഴുവൻ കോശങ്ങളിലേക്കും വേഗത്തിൽ എത്തിക്കുന്ന 'യോഗവാഹി'യായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

88-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ട സന്ധാന പ്രക്രിയയുടെ (Fermentation) അവസാന ഘട്ടത്തെക്കുറിച്ചും, അരിഷ്ടം തെളിച്ചെടുക്കുന്ന രീതിയെക്കുറിച്ചും വിവരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

ഭൂമൗ നിഖാതയേദ്ഭാണ്ഡം തതോ ജാതരസം പിബേത് ॥ 88 ॥

കതകസ്യ ഫലം ക്ഷിപ്ത്വാ രസം നിർമലതാം നയേത് ।

ഭൂമൗ എന്നാൽ ഭൂമിയിൽ അഥവാ നിലത്ത് (മണ്ണിൽ).

നിഖാതയേത് എന്നാൽ കുഴിച്ചിടേണ്ടതാണ് അഥവാ കുഴിയെടുത്ത് താഴ്ത്തി വെക്കേണ്ടതാണ്.

ഭാണ്ഡം എന്നാൽ ഔഷധക്കൂട്ടുകൾ അടങ്ങിയ മൺപാത്രത്തെ (വായുകടക്കാത്തവിധം വായ കൂട്ടിക്കെട്ടിയ മൺപാത്രം).

തതഃ എന്നാൽ അതിനുശേഷം (സന്ധാന പ്രക്രിയ പൂർത്തിയായി അരിഷ്ടം പാകമായതിനുശേഷം).

ജാതരസം എന്നാൽ പുതുതായി ഉൽപ്പാദിക്കപ്പെട്ട അരിഷ്ടരസത്തെ (പാകമായ ഔഷധത്തെ).

പിബേത് എന്നാൽ അളവനുസരിച്ച് സേവിക്കേണ്ടതാണ് അഥവാ കുടിക്കേണ്ടതാണ്.

കതകസ്യ എന്നാൽ തേറ്റാമ്പരലിന്റെ (Strychnos potatorum).

ഫലം എന്നാൽ കായ അഥവാ വിത്ത്.

ക്ഷിപ്ത്വാ എന്നാൽ (അരിഷ്ടത്തിലേക്ക്) ഇട്ടുകൊണ്ട് അഥവാ ചേർത്തുകൊടുത്ത്.

രസം എന്നാൽ അരിഷ്ട ദ്രാവകത്തെ.

നിർമലതാം എന്നാൽ കലക്കലില്ലാത്ത തെളിച്ചത്തെ അഥവാ ശുദ്ധിയെ.

നയേത് എന്നാൽ വരുത്തേണ്ടതാണ് / മാറ്റിയെടുക്കേണ്ടതാണ്.

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

കഷായങ്ങളും മധുരദ്രവ്യങ്ങളും പ്രക്ഷേപ മരുന്നുകളും ചേർത്തതിനു ശേഷം മൺപാത്രത്തിന്റെ വായ തുണികൊണ്ടും കളിമണ്ണുകൊണ്ടും കാറ്റുകടക്കാത്ത വിധം നന്നായി കൂട്ടിക്കെട്ടി (മുദ്രണം ചെയ്ത്) ഭൂമിയിൽ കുഴിയെടുത്ത് താഴ്ത്തി വെക്കണം. ഇതിനെയാണ് ആയുർവേദത്തിൽ 'ഭൂമിഗത സന്ധാനം' എന്ന് പറയുന്നത്. ഭൂമിക്കടിയിലെ സ്ഥിരമായ താപനില അരിഷ്ടം കൃത്യമായ പാകത്തിൽ നൊദിക്കുന്നതിന് (Fermentation) സഹായിക്കുന്നു.

നിശ്ചിത ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം പാത്രം തുറന്ന് നോക്കുമ്പോൾ തയ്യാറായിരിക്കുന്ന അരിഷ്ടരസത്തെയാണ് 'ജാതരസം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

ഇങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന അരിഷ്ടത്തിൽ ഔഷധപ്പൊടികളുടെയും മറ്റും അടിമടിയോ കലക്കലോ ഉണ്ടാവാം. അരിഷ്ടത്തിന് നല്ല തെളിച്ചവും നിർമ്മലതയും ലഭിക്കുന്നതിനായി തേറ്റാമ്പൽ വിത്ത് (കതക ഫലം) അരച്ചോ പൊടിച്ചോ അതിലേക്ക് ഇട്ടു കൊടുക്കണം. തേറ്റാമ്പൽ ജലത്തിലെയും ദ്രാവകങ്ങളിലെയും അവശിഷ്ടങ്ങളെ അടിയുറിച്ച് ദ്രാവകത്തെ തികച്ചും കണ്ണാടി പോലെ തെളിഞ്ഞെടുക്കുന്ന സ്വാഭാവിക ക്ലിയറിംഗ് ഏജന്റായി (Clearing Agent) പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ തെളിഞ്ഞെടുത്ത ദശമൂലാരിഷ്ടം യഥാവിധി സേവിക്കാമെന്ന് ആചാര്യൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.

89-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം 

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ രോഗശാന്തി ഗുണങ്ങളെ അഥവാ ഫലശ്രുതിയെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിച്ചു തുടങ്ങുന്ന ഈ ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

ഗ്രഹണീമരുചിം ശ്വാസം കാസം ഗുൽമം ഭഗന്ദരം ॥ 89 ॥

വാതവ്യാധിം ക്ഷയം ഛർദിം പാണ്ഡുരോഗം ച കാമലാം 

ഗ്രഹണീം എന്നാൽ ഗ്രഹണീ രോഗം, അതായത് കുടലിന്റെ ദഹനശേഷിയെയും ആഗിരണശേഷിയെയും ബാധിക്കുന്ന രോഗങ്ങൾ (IBS, വിട്ടുമാറാത്ത വയറിളക്കം, കുടൽപ്പുണ്ണ്).

അരുചിം എന്നാൽ അരുചി അഥവാ ഭക്ഷണത്തോടുള്ള മടുപ്പും വിശപ്പില്ലായ്മയും.

ശ്വാസം എന്നാൽ ശ്വാസംമുട്ടൽ അഥവാ ശ്വസനസംബന്ധമായ വൈഷമ്യങ്ങൾ.

കാസം എന്നാൽ വിട്ടുമാറാത്ത ചുമ.

ഗുൽമം എന്നാൽ വയറ്റിലുണ്ടാകുന്ന വായുകോപം, വീക്കം, മുഴകൾ എന്നിവ കാരണമുണ്ടാകുന്ന ഗുൽമരോഗം.

ഭഗന്ദരം എന്നാൽ ഭഗന്ദരം അഥവാ ഫിസ്റ്റുല (Anal Fistula).

വാതവ്യാധിം എന്നാൽ വാതകോപം കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന സർവ്വവിധ രോഗങ്ങളും (സന്ധിവാതം, നാഡീസംബന്ധമായ വേദനകൾ, പക്ഷാഘാതം, നടുവേദന).

ക്ഷയം എന്നാൽ ശരീരക്ഷയം, പനി അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് രോഗങ്ങൾ കാരണം ഉണ്ടാകുന്ന അമിത തളർച്ചയും ധാതുക്കളുടെ നാശവും.

ഛർദിം എന്നാൽ ഛർദ്ദി അഥവാ വമന അസ്വസ്ഥതകൾ.

പാണ്ഡുരോഗം എന്നാൽ പാണ്ഡു അഥവാ വിളർച്ച, രക്തക്കുറവ് (Anemia).

ച എന്നാൽ ഉം.

കാമലാം എന്നാൽ കാമല അഥവാ മഞ്ഞപ്പിത്തം (Jaundice).

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ദശമൂലാരിഷ്ടം ഏതൊക്കെ രോഗാവസ്ഥകളിലാണ് അത്ഭുതകരമായ രോഗശാന്തി നൽകുന്നത് എന്ന് ആചാര്യൻ കൃത്യമായി വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത് ഈ ശ്ലോകത്തിലൂടെയാണ്.

കുടലിന്റെ ഗ്രഹണീശേഷിയെ വീണ്ടെടുത്ത് ആഗിരണപ്രക്രിയ സുഗമമാക്കാനും, ദഹനാഗ്നിയെ വർദ്ധിപ്പിച്ച് അരുചി മാറ്റി നല്ല വിശപ്പ് ഉണ്ടാക്കാനും ഇത് സഹായിക്കുന്നു. ശ്വാസംമുട്ടൽ, വിട്ടുമാറാത്ത ചുമ തുടങ്ങിയ ശ്വാസകോശ രോഗങ്ങൾക്കും, വയറ്റിലെ ഗ്യാസ് അസ്വസ്ഥതകൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഗുൽമത്തിനും ഭഗന്ദരത്തിനും ഇത് ആശ്വാസമേകുന്നു.

ശരീരത്തിൽ വാതദോഷം കോപിച്ചുണ്ടാകുന്ന സന്ധിവേദന, നാഡീവേദന, സന്ധിവാതം തുടങ്ങിയ എല്ലാവിധ വാതവ്യാധികൾക്കും ഇത് ഉത്തമപരിഹാരമാണ്. ശരീരത്തിനുണ്ടാകുന്ന തളർച്ചയും ക്ഷയവും മാറ്റി തിരികെ ബലം നൽകാനും, വിളർച്ചയും (പാണ്ഡു) മഞ്ഞപ്പിത്തവും (കാമല) മൂലം ക്ഷീണിച്ച രക്തമണ്ഡലത്തിന് ഉന്മേഷം നൽകാനും ദശമൂലാരിഷ്ടം സഹായിക്കുന്നു.

90-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ രോഗനാശന ശേഷിയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്ന ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

കുഷ്ഠാന്യർശാംസി മേഹാംശ്ച മന്ദാഗ്നിമുദരാണി ച ॥90 ॥

ശർക്കരാശ്മരീം മൂത്രകൃച്ഛ്രം ധാതുക്ഷയം ജയേത് ।

കുഷ്ഠാനി എന്നാൽ വിവിധ തരത്തിലുള്ള ചർമ്മരോഗങ്ങൾ അഥവാ ത്വക്ക് രോഗങ്ങൾ.

അർശാംസി എന്നാൽ അർശസ്സ് അഥവാ മൂലക്കുരു (Piles).

മേഹാൻ എന്നാൽ പ്രമേഹ രോഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ മൂത്രവ്യൂഹത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗങ്ങൾ.

ച എന്നാൽ ഉം.

മന്ദാഗ്നിം എന്നാൽ ദഹനാഗ്നിയുടെ മന്ദത അഥവാ അജീർണ്ണവും ദഹനക്കുറവും.

ഉദരാണി എന്നാൽ വയറുവീക്കം, മഹോദരം തുടങ്ങിയ വിവിധ ഉദരരോഗങ്ങൾ.

ച എന്നാൽ ഉം.

ശർക്കരാം എന്നാൽ മൂത്രത്തിൽ ശർക്കര അഥവാ മണൽത്തരികൾ പോലുള്ള ഘടകങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ.

അശ്മരീം എന്നാൽ അശ്മരി അഥവാ മൂത്രക്കല്ല് (Kidney Stones).

മൂത്രകൃച്ഛ്രം എന്നാൽ മൂത്രതടസ്സം, മൂത്രമൊഴിക്കുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്ന പുകച്ചിലും കഠിനമായ വേദനയും.

ധാതുക്ഷയം എന്നാൽ ശരീരത്തിലെ സപ്തധാതുക്കളുടെയും (രസ, രക്ത, മാംസ, മേദസ്സ്, അസ്ഥി, മജ്ജ, ശുക്ര) ക്ഷയം അഥവാ ബലഹീനത.

ജയേത് എന്നാൽ പൂർണ്ണമായി ശമിപ്പിക്കുന്നു അഥവാ രോഗത്തെ ജയിക്കുന്നു.

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ദശമൂലാരിഷ്ടം ശരീരത്തിലെ വിവിധ വ്യൂഹങ്ങളെ (Systems) എങ്ങനെ സുഖപ്പെടുത്തുന്നു എന്നാണ് ആചാര്യൻ ഈ ശ്ലോകത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. വിവിധ തരം ചർമ്മരോഗങ്ങൾ (കുഷ്ഠം), മൂലക്കുരു (അർശസ്സ്), പ്രമേഹം ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൂത്രരോഗങ്ങൾ (മേഹം) എന്നിവയ്ക്ക് ഇത് വളരെ ഫലപ്രദമായ ഔഷധമാണ്. വയറ്റിലെ ദഹനാഗ്നിയെ ഉത്തേജിപ്പിച്ച് മന്ദാഗ്നിയെ മാറ്റാനും, വയറുവീക്കവും മഹോദരവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഉദരരോഗങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കാനും ഇത് സഹായിക്കുന്നു.

കൂടാതെ, വൃക്കകളെയും മൂത്രവ്യൂഹത്തെയും ബാധിക്കുന്ന പ്രധാന രോഗങ്ങളായ മൂത്രക്കല്ല് (അശ്മരി), മൂത്രത്തിൽ മണൽത്തരികൾ വീഴുന്ന അവസ്ഥ (ശർക്കര), മൂത്രതടസ്സവും പുകച്ചിലും (മൂത്രകൃച്ഛ്രം) എന്നിവയെ ഈ അരിഷ്ടം പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നു. വ്യാധി കാരണം ശരീരത്തിലെ സപ്തധാതുക്കളും ക്ഷയിച്ച് കഠിനമായ ബലഹീനത അനുഭവിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ (ധാതുക്ഷയം), ശരീരത്തിന് ഉടനടി പോഷണവും പുനരുജ്ജീവനവും നൽകാൻ ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന് പ്രത്യേക കഴിവുണ്ട്.

91-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവന ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചും പ്രത്യുൽപ്പാദനശേഷിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ചും പ്രതിപാദിക്കുന്ന 91-ാമത്തെ ശ്ലോകഭാഗത്തിന്റെ  വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

കൃശാനാം പുഷ്ടിജനനോ വന്ധ്യാനാം ഗർഭദഃ പരഃ ॥ 91 ॥

കൃശാനാം എന്നാൽ അമിതമായി ശരീരം മെലിഞ്ഞവർക്കും, ക്ഷീണിച്ചവർക്കും, വിളർച്ച ബാധിച്ചവർക്കും.

പുഷ്ടിജനനഃ എന്നാൽ ശരീരത്തിന് നല്ല തടിച്ചുകൊഴുപ്പും പുഷ്ടിയും മാംസബലവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതാകുന്നു.

വന്ധ്യാനാം എന്നാൽ വന്ധ്യത അനുഭവിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് / ഗർഭധാരണ തടസ്സങ്ങളുള്ളവർക്ക്.

ഗർഭദഃ എന്നാൽ ഗർഭധാരണശേഷി നൽകുന്നതും ഗർഭപാത്രത്തിന് ആരോഗ്യം പ്രധാനം ചെയ്യുന്നതുമാകുന്നു.

പരഃ എന്നാൽ അത്യുത്തമമായത് അഥവാ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത്.

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ദശമൂലാരിഷ്ടം ശരീരത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പോഷണത്തെയും പ്രത്യുൽപ്പാദന വ്യൂഹത്തെയും എങ്ങനെ സഹായിക്കുന്നു എന്നാണ് ഈ വരിയിൽ ആചാര്യൻ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

വിട്ടുമാറാത്ത അസുഖങ്ങൾ, ദീർഘകാലത്തെ ദൗർബല്യം, ശരിയായ പോഷണം ലഭിക്കാത്തത് തുടങ്ങിയ കാരണങ്ങളാൽ ശരീരം അമിതമായി ക്ഷീണിച്ച് മെലിഞ്ഞുപോകുന്ന അവസ്ഥയെ ആയുർവേദത്തിൽ കാർശ്യ എന്ന നിലയിൽ പരിഗണിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ ശരീരധാതുക്കളുടെ പോഷണം കുറയുമ്പോൾ ശരീരത്തിന് ആവശ്യമായ ബലവും പുഷ്ടിയും വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി ബൃംഹണ ചികിത്സകൾക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ അവസാന ശ്ലോകത്തിൽ “കൃശാനാം പുഷ്ടിജനനഃ” എന്ന് പറയുന്നത് കൃശരായവരിൽ പുഷ്ടി ജനിപ്പിക്കുന്നതായാണ്. അതായത്, ശരീരം അമിതമായി ക്ഷയിച്ചവരിൽ ശരീരപോഷണത്തിനും ബലവർധനയ്ക്കും സഹായിക്കുന്ന ഒരു ഔഷധയോഗമായാണ് ഗ്രന്ഥകാരൻ ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇവിടെ പറയുന്ന ബൃംഹണ എന്നതിന്റെ അർത്ഥം വെറും ശരീരഭാരം കൂട്ടുക എന്നതല്ല. ശരീരത്തിലെ ക്ഷയിച്ച ധാതുക്കൾക്ക് പോഷണം നൽകുകയും ശരീരത്തെ കൂടുതൽ ബലമുള്ളതും സുസ്ഥിരവുമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ആയുർവേദത്തിലെ ബൃംഹണ ചികിത്സയുടെ വിശാലമായ അർത്ഥം.

പ്രത്യേകിച്ച്, സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിൽ ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന് പ്രാചീനകാലം തൊട്ടേ വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. ഗർഭപാത്രത്തിലെ വാതദോഷങ്ങളെ ശമിപ്പിച്ച്, രക്തസഞ്ചാരം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ഗർഭപാത്രത്തിന് കരുത്തുനൽകാനും ഇതിന് കഴിവുണ്ട്. വന്ധ്യത അനുഭവിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് ഗർഭധാരണത്തിന് അനുയോജ്യമായ അന്തരീക്ഷം ശരീരത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഏറ്റവും മികച്ച (പരഃ) ഔഷധമാണിത്. അതുകൊണ്ടാണ് പ്രസവരക്ഷയ്ക്കും പ്രസവാനന്തര ആരോഗ്യത്തിനും ദശമൂലാരിഷ്ടം പരമ്പരാഗതമായി ആയുർവേദത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്.

92-ാമത്തെ ശ്ലോകം  അർത്ഥം

ദശമൂലാരിഷ്ട ശ്ലോകത്തിലെ അവസാനത്തെ വരിയുടെ (92-ാമത്തെ ശ്ലോകം) വ്യാഖ്യാനവും ആചാര്യ സാരാംശവും താഴെ നൽകുന്നു:

അരിഷ്ടോ ദശമൂലാഖ്യസ്തേജഃ ശുക്രബലപ്രദഃ ॥ 92 ॥

അരിഷ്ടഃ എന്നാൽ സന്ധാന പാകത്തിലൂടെ തയ്യാറാക്കിയ ഔഷധമായ അരിഷ്ടം.

ദശമൂലാഖ്യഃ എന്നാൽ ദശമൂലം എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് അഥവാ 'ദശമൂലാരിഷ്ടം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.

തേജഃ എന്നാൽ ശരീരത്തിന്റെ തേജസ്സ്, ചർമ്മകാന്തി, ഓജസ്സ്, പ്രഭാവം എന്നിവ.

ശുക്ര എന്നാൽ ശുക്രധാതു അഥവാ സ്ത്രീ-പുരുഷന്മാരിലെ പ്രത്യുൽപ്പാദന ഘടകം.

ബല എന്നാൽ ശാരീരിക ബലവും ദൃഢമായ രോഗപ്രതിരോധശേഷിയും.

പ്രദഃ എന്നാൽ സമൃദ്ധമായി നൽകുന്നത് അഥവാ പ്രധാനം ചെയ്യുന്നത്.

സാരാംശവും ആചാര്യ വ്യാഖ്യാനവും

ഈ വിശിഷ്ട ഔഷധയോഗത്തിന്റെ പേരും അതിൻ്റെ ആകെത്തുകയായ പ്രധാന ഫലശ്രുതിയും വ്യക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് ആചാര്യൻ ശ്ലോകം പൂർത്തിയാക്കുകയാണിവിടെ. ദശമൂലങ്ങളെ പ്രധാന ഔഷധക്കൂട്ടാക്കി സന്ധാനവിധിയോടെ നിർമ്മിച്ച ഈ ദിവ്യൗഷധത്തെയാണ് ആയുർവേദത്തിൽ 'ദശമൂലാരിഷ്ടം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

ഈ ഔഷധം സേവിക്കുന്നതിലൂടെ ശരീരത്തിന് മികച്ച ഓജസ്സും തേജസ്സും (ശരീരകാന്തി) ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ, സ്ത്രീകളിലും പുരുഷന്മാരിലും ശുക്രധാതുവിനെ പോഷിപ്പിച്ച് പ്രത്യുൽപ്പാദന ശേഷിയും വീര്യവും വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. ദിവസേനയുള്ള ശരീരക്ഷീണവും തളർച്ചയും മാറ്റി ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ഉന്മേഷവും സമഗ്രമായ രോഗപ്രതിരോധശേഷിയും (ബലം) പ്രധാനം ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ആയുർവേദ ഔഷധമാണ് ദശമൂലാരിഷ്ടം എന്ന് ഉപസംഹരിച്ചുകൊണ്ട് ആചാര്യൻ ഈ ശാസ്ത്രീയ വിവരണം പൂർത്തിയാക്കുന്നു.

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത പ്രയോഗങ്ങൾ

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, അതിന്റെ നിർമ്മാണരീതിക്കൊപ്പം ശാർങ്ങധര സംഹിതയിൽ തന്നെ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രയോഗങ്ങളും നോക്കേണ്ടതുണ്ട്. 89 മുതൽ 92 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ ദശമൂലാരിഷ്ടം വിവിധ രോഗാവസ്ഥകളിൽ പ്രയോജനകരമാണെന്ന് ആചാര്യൻ പറയുന്നു.

ഗ്രഹണി (Grahani) — ദഹനവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ആഹാരം ശരിയായി ദഹിക്കാത്തതും ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെടാത്തതുമായ അവസ്ഥകളെയാണ് ആയുർവേദത്തിൽ ഗ്രഹണി എന്നതിലൂടെ വിശദീകരിക്കുന്നത്.

ശ്വാസം (Shwasa) — ശ്വാസതടസ്സം, ശ്വാസംമുട്ടൽ തുടങ്ങിയ ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ അവസ്ഥകൾ.

കാസം (Kasa) — ചുമയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവസ്ഥകൾ.

ഗുൽമം (Gulma) — ഉദരപ്രദേശത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന വാതാദി ദോഷബന്ധമായ ഗാഢമായ അസ്വസ്ഥതകളെ ആയുർവേദത്തിൽ ഗുൽമം എന്ന പേരിൽ വിവരിക്കുന്നു.

ഭഗന്ദരം (Bhagandara) — മലദ്വാരത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള ഫിസ്റ്റുല പോലുള്ള അവസ്ഥ.

വാതവ്യാധി (Vatavyadhi) — വാതദോഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ രോഗാവസ്ഥകളുടെ പൊതുവായ വിഭാഗം.

ക്ഷയം (Kshaya) — ശരീരധാതുക്കളുടെ ക്ഷയം, ദീർഘകാല രോഗങ്ങളോടൊപ്പമുള്ള ശരീരക്ഷീണം തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകൾ.

പാണ്ഡുരോഗം (Panduroga) — വിളർച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവസ്ഥകളെ ആയുർവേദത്തിൽ പാണ്ഡുരോഗം എന്ന് പറയുന്നു.

കാമല (Kamala) — മഞ്ഞപ്പിത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവസ്ഥ.

കുഷ്ഠം (Kushta) — വിവിധ തരത്തിലുള്ള ത്വക്ക് രോഗങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ആയുർവേദത്തിലെ വിശാലമായ രോഗവിഭാഗം.

അർശസ് (Arsha) — മൂലക്കുരു അഥവാ പൈൽസ്.

മേഹ (Meha) — മൂത്രവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗാവസ്ഥകളുടെ ഒരു വിഭാഗം. പ്രമേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവസ്ഥകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

മന്ദാഗ്നി (Mandagni) — ദഹനശക്തി കുറയുന്ന അവസ്ഥ.

ഉദരം (Udara) — ഉദരരോഗങ്ങളുടെ ഒരു വിഭാഗം. ഇതിൽ ഉദരത്തിൽ ദ്രവം കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന ചില അവസ്ഥകളും ആയുർവേദപരമായി ഉൾപ്പെടാം.

ശർക്കര (Sharkara) — മൂത്രത്തിൽ ചെറുകല്ലുകളോ മണൽത്തരികളോ പോലുള്ള കണങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

അശ്മരി (Ashmari) — മൂത്രാശയത്തിലോ മൂത്രവാഹിനികളിലോ ഉണ്ടാകുന്ന കല്ല് അഥവാ urinary calculi.

മൂത്രകൃച്ഛ്രം (Mutrakrichra) — മൂത്രമൊഴിക്കുമ്പോൾ ബുദ്ധിമുട്ടോ വേദനയോ അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ.

ഇതിനുപുറമെ, ശരീരം അമിതമായി ക്ഷയിച്ച് കൃശരായവരിൽ “കൃശാനാം പുഷ്ടിജനനഃ” എന്ന് ഗ്രന്ഥം പ്രത്യേകം പറയുന്നു. അതായത്, കൃശരായവരിൽ പുഷ്ടി വർധിപ്പിക്കുന്നതായി ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെ ആചാര്യൻ പരാമർശിക്കുന്നു.

അതുപോലെ “വന്ധ്യാനാം ഗർഭദഃ പരഃ” എന്ന ഭാഗവും കാണാം. വന്ധ്യതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഗർഭധാരണത്തിന് സഹായകരമായതായി ഗ്രന്ഥത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.

ആധുനിക ശാസ്ത്രം ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയുന്നു?

പണ്ടുള്ളവർ പറഞ്ഞുവെച്ചതെല്ലാം വെറും വിശ്വാസം മാത്രമാണോ, അതിൽ എന്തെങ്കിലും കാര്യമുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ഇന്ന് പലർക്കും ഉണ്ടാകും. ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിലെ ഔഷധസസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് നടന്നിട്ടുള്ള പഠനങ്ങൾ നോക്കിയാൽ, പണ്ടുള്ളവർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പല ചേരുവകൾക്കും ശരീരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന ചില സ്വഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.

ദശമൂലാരിഷ്ടം തയ്യാറാക്കുന്ന രീതിയും ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്. ദ്രാക്ഷ, ശർക്കര, തേൻ തുടങ്ങിയവയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഔഷധക്കൂട്ടിനെ പുളിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന സന്ധാന പ്രക്രിയ നടക്കുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായി ചെറിയ അളവിൽ ആൽക്കഹോൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ ആൽക്കഹോൾ ഔഷധത്തിലെ ചില ഘടകങ്ങളെ ദ്രവിപ്പിച്ച് അരിഷ്ടത്തിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അരിഷ്ടം തയ്യാറാക്കുന്ന രീതിക്ക് തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

ദശമൂലത്തിലെ പല വേരുകളെയും മറ്റ് ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് നടത്തിയ പഠനങ്ങളിൽ ശരീരത്തിലെ വീക്കം, ഓക്സിഡേറ്റീവ് സമ്മർദ്ദം, വേദന തുടങ്ങിയവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് ദശമൂലത്തെ വാതസംബന്ധമായ അസ്വസ്ഥതകൾക്കും ശരീരവേദനയ്ക്കും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പാരമ്പര്യത്തിന് പിന്നിൽ എന്തെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയ സാധ്യതയുണ്ടാകാമെന്ന് ഗവേഷകർ കരുതുന്നത്.

ചിത്രകം, ഗുഡൂചി, പിപ്പലി, ദേവദാരു തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും പ്രത്യേകം പഠനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ചിലതിന് ദഹനപ്രക്രിയയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന, ആന്റിഓക്സിഡന്റ് പ്രവർത്തനം കാണിക്കുന്ന, ശരീരത്തിലെ വീക്കം കുറയ്ക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്വഭാവങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പഠനങ്ങളിൽ സൂചനകളുണ്ട്.

ഇവിടെ ഒരു കാര്യം മാത്രം മറക്കരുത്. ഒരു ഔഷധസസ്യത്തെക്കുറിച്ച് നടന്ന പഠനത്തിന്റെ ഫലം അതേപടി ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിനും ബാധകമാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ദശമൂലാരിഷ്ടം ഒറ്റച്ചെടിയുടെ മരുന്നല്ല; ഒരുപാട് ഔഷധങ്ങൾ ചേർത്ത്, പ്രത്യേക രീതിയിൽ പുളിപ്പിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഈ മുഴുവൻ കൂട്ടിന്റെ പ്രവർത്തനം എങ്ങനെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ഇനിയും കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്.

പ്രസവശേഷം സ്ത്രീകൾക്ക് ദശമൂലാരിഷ്ടം കൊടുക്കുന്ന പാരമ്പര്യത്തിനും ഇതേ രീതിയിൽ നോക്കാം. ആയുർവേദത്തിൽ പ്രസവശേഷമുള്ള ശരീരക്ഷയം, ദൗർബല്യം തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകളിൽ ഇതിന് പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിലെ ഔഷധക്കൂട്ടുകൾക്ക് ശരീരത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം എന്നതിന് ഗവേഷണങ്ങളിൽ സൂചനകളുണ്ടെങ്കിലും, പ്രസവശേഷമുള്ള എല്ലാ സ്ത്രീകൾക്കും ഇത് ഒരുപോലെ ഗുണം ചെയ്യും എന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി ഉറപ്പിച്ച് പറയാൻ കഴിയില്ല.

അതിനാൽ ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ രണ്ടു കാര്യങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കാണുന്നതാണ് നല്ലത്. ഒരുവശത്ത്, നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഉപയോഗിച്ചുവന്ന ആയുർവേദ പാരമ്പര്യമുണ്ട്. മറുവശത്ത്, അതിലെ ഓരോ ഔഷധസസ്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് ഇന്ന് നടക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങളുമുണ്ട്. രണ്ടും ചേർത്തുവെച്ച് നോക്കുമ്പോഴാണ് ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെ കൂടുതൽ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നത്.

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് നടന്ന ചില പഠനങ്ങൾ

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് നേരിട്ട് നടത്തിയ പഠനങ്ങളും ലഭ്യമാണ്. അതിൽ ഒരു പഠനത്തിൽ ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ ജലീയ സത്ത് (aqueous extract) എടുത്ത് ചില വൈറസുകൾക്കെതിരെ പരീക്ഷണം നടത്തി. Vero cell line ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഈ പരീക്ഷണത്തിൽ PPR virus, Reo virus എന്നിവയുടെ വളർച്ച തടയുന്നതായി കണ്ടെത്തിയില്ല. അതായത്, ഈ പരീക്ഷണത്തിൽ ഈ രണ്ട് വൈറസുകൾക്കെതിരെ വ്യക്തമായ antiviral activity കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

മറ്റൊരു പഠനത്തിൽ ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ antimicrobial activity പരിശോധിച്ചു. Shigella flexneri, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa തുടങ്ങിയ ചില രോഗാണുക്കൾക്കെതിരെയാണ് പരീക്ഷണം നടത്തിയത്. വിവിധ extract-കൾ പരിശോധിച്ചപ്പോൾ ethyl acetate extract ചില സൂക്ഷ്മജീവികൾക്കെതിരെ കൂടുതൽ പ്രവർത്തനം കാണിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് Aspergillus niger-നെതിരെ 18 mm-യും Shigella flexneri-നെതിരെ 25 mm-യും inhibition zone രേഖപ്പെടുത്തിയതായി പഠനത്തിൽ പറയുന്നു.

ഈ ഫലങ്ങൾ ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ചില ഘടകങ്ങൾക്ക് antimicrobial activity ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കാണിക്കുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇത് ഒരു പ്രധാന കാര്യമാണ് — ഇത്തരം പഠനങ്ങൾ സാധാരണയായി ലബോറട്ടറിയിൽ രോഗാണുക്കളെ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന പരീക്ഷണങ്ങളാണ്. 

ഈ പഠനങ്ങൾ ദശമൂലാരിഷ്ടത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ഗവേഷണം നടത്താനുള്ള സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കാണിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഇതിലെ ഔഷധസസ്യങ്ങളും അവയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളും ശരീരത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നത് മനുഷ്യരിൽ കൂടുതൽ വിശദമായി പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ സാധാരണ ഉപയോഗമാത്ര

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിന്റെ ഉപയോഗമാത്ര വ്യക്തിയുടെ പ്രായം, ശരീരപ്രകൃതി, രോഗാവസ്ഥ, ദഹനശക്തി തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി 12–24 ml വരെ, ദിവസം ഒന്നോ രണ്ടോ തവണ, ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം ഉപയോഗിക്കാൻ ചില ആയുർവേദ പ്രയോഗങ്ങളിൽ നിർദേശിക്കാറുണ്ട്. ആവശ്യമെങ്കിൽ തുല്യ അളവിൽ വെള്ളം ചേർത്ത് കഴിക്കാം.

എന്നാൽ എല്ലാവർക്കും ഒരേ അളവ് അനുയോജ്യമാകണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് 30–40 ml പോലുള്ള ഉയർന്ന ദിവസേനയുള്ള അളവ് സ്വയം തീരുമാനിച്ച് ഉപയോഗിക്കരുത്. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഉയർന്ന ഡോസ് ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ  ആയുർവേദ ഡോക്ടറുടെ നേരിട്ടുള്ള നിർദേശം തേടുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം.

ദശമൂലാരിഷ്ടം എത്ര ദിവസം തുടർച്ചയായി ഉപയോഗിക്കണം എന്നതിനും ഒരൊറ്റ നിശ്ചിത കാലയളവില്ല. രോഗാവസ്ഥയും ചികിത്സയുടെ ലക്ഷ്യവും അനുസരിച്ച് ചികിത്സകൻ ഉപയോഗകാലം തീരുമാനിക്കും. അതിനാൽ മാസങ്ങളോളം സ്വയം കഴിക്കുന്നതിന് പകരം ഡോക്ടറുടെ നിർദേശപ്രകാരം മാത്രം ദീർഘകാല ഉപയോഗം നടത്തുന്നതാണ് ഉചിതം.

ശ്രദ്ധിക്കുക: അരിഷ്ടങ്ങളിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്ന ആൽക്കഹോൾ അടങ്ങിയിരിക്കാം. അതിനാൽ ഗർഭിണികൾ, മുലയൂട്ടുന്നവർ, കുട്ടികൾ, കരൾ സംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങളുള്ളവർ തുടങ്ങിയവർ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഡോക്ടറുടെ ഉപദേശം തേടണം.

ദശമൂലാരിഷ്ടം കഴിക്കുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ

ദശമൂലാരിഷ്ടം ആയുർവേദത്തിൽ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന അരിഷ്ടയോഗമാണെങ്കിലും, അളവ് കൂടിയാൽ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ അനുയോജ്യമാകണമെന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് അമിതമായ അളവിൽ കഴിച്ചാൽ ചിലരിൽ വയറ്റിൽ എരിച്ചിൽ, അസ്വസ്ഥത, ദഹനക്കുറവ് തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം.

ദശമൂലാരിഷ്ടത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ചില ഉഷ്ണഗുണമുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ കാരണം, ശരീരത്തിൽ പിത്തപ്രകോപം കൂടുതലുള്ളവർക്ക് അമിതമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. വായിലോ വയറ്റിലോ എരിച്ചിൽ, കണ്ണിൽ ചൂട്, ശരീരത്തിൽ അമിതമായ ചൂട് അനുഭവപ്പെടുക തുടങ്ങിയ പിത്തസംബന്ധമായ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉള്ളവർ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ പുലർത്തണം.

അതുപോലെ, അരിഷ്ടം അമിതമായ അളവിൽ സ്വയം കഴിക്കുന്നതും വെള്ളം ചേർക്കാതെ നേരിട്ട് കഴിക്കുന്നതും ചിലരിൽ ദഹനസംബന്ധമായ അസ്വസ്ഥതകൾക്ക് കാരണമാകാം. അതിനാൽ സാധാരണയായി നിർദേശിക്കുന്ന അളവിലും രീതിയിലും തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് നല്ലത്.

പ്രമേഹമുള്ളവർ ദശമൂലാരിഷ്ടം ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഡോക്ടറുടെ നിർദേശം തേടണം. അരിഷ്ടങ്ങളിൽ ശർക്കര പോലുള്ള മധുരദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ, പ്രമേഹമുള്ളവർ സ്വയം ചികിത്സയായി ഇത് തുടങ്ങുന്നത് ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് ഉചിതം.

അമിതമായ രക്തസ്രാവമുള്ള അവസ്ഥകളിലും, പിത്തലക്ഷണങ്ങൾ കൂടുതലുള്ളവരിലും ദശമൂലാരിഷ്ടം ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ആയുർവേദ ഡോക്ടറുടെ നിർദേശം തേടണം.

ചുരുക്കത്തിൽ, “പ്രകൃതിദത്തമായ ഔഷധമാണ്, അതുകൊണ്ട് എത്ര വേണമെങ്കിലും കഴിക്കാം” എന്ന ധാരണ ശരിയല്ല. ശരിയായ അളവും അനുയോജ്യമായ വ്യക്തിയും രോഗാവസ്ഥയും പരിഗണിച്ചാണ് ദശമൂലാരിഷ്ടം ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്. പ്രത്യേകിച്ച് ദീർഘകാലം കഴിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ ഒരു ആയുർവേദ വിദഗ്ധന്റെ നിർദേശം സ്വീകരിക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം.

ദശമൂലാരിഷ്ടം നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ

ദശമൂലാരിഷ്ടം പല ആയുർവേദ ഔഷധനിർമ്മാതാക്കളും വിപണിയിൽ ലഭ്യമാക്കുന്നുണ്ട്. പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ ഔഷധനിർമാണ രംഗത്ത് അറിയപ്പെടുന്ന ചില സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ Dashamoolarishtam / Dashamoolarishta ലഭ്യമാണ്.

Arya Vaidya Sala Kottakkal

Vaidyaratnam

AVN Ayurveda Formulations

SNA Oushadhasala

Sitaram Ayurveda

Dabur

🛍️ Shree Baidyanath Ayurved Bhawan

Divya Pharmacy

Nagarjuna Ayurvedic Centre

Sandu Pharmaceuticals Ltd

Alva Pharmacy, Mijar

Dhootapapeshwar

Ashoka Pharmaceuticals

Disclaimer

ഈ വെബ്സൈറ്റിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന ആയുർവേദ ഔഷധങ്ങളെയും ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരങ്ങളെയും പൊതുവായ അറിവിനും വിദ്യാഭ്യാസ ആവശ്യങ്ങൾക്കുമായി മാത്രമാണ് നൽകുന്നത്. ഇവ ഒരു  ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെയോ മറ്റ് ആരോഗ്യവിദഗ്ധന്റെയോ നിർദേശത്തിന് പകരമല്ല.

ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുള്ളവർ, സ്ഥിരമായി മരുന്നുകൾ കഴിക്കുന്നവർ, ഗർഭിണികൾ, മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർ, കുട്ടികൾ, പ്രായമായവർ എന്നിവർ ഏതെങ്കിലും ആയുർവേദ ഔഷധം ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് യോഗ്യനായ ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെയോ ആരോഗ്യവിദഗ്ധന്റെയോ ഉപദേശം തേടണം.

ഈ വെബ്സൈറ്റിൽ നൽകിയിരിക്കുന്ന വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്വയം രോഗനിർണയം നടത്തുകയോ നിലവിലുള്ള ചികിത്സ നിർത്തുകയോ മരുന്നിന്റെ അളവിലും ഉപയോഗരീതിയിലും സ്വമേധയാ മാറ്റം വരുത്തുകയോ ചെയ്യരുത്.

ഏതെങ്കിലും ഔഷധം ഉപയോഗിച്ചതിന് ശേഷം അസാധാരണമായ അസ്വസ്ഥതകളോ പാർശ്വഫലങ്ങളോ അനുഭവപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, മരുന്നിന്റെ ഉപയോഗം തുടരുന്നതിന് മുമ്പ് ആരോഗ്യവിദഗ്ധന്റെ ഉപദേശം തേടുക.

ഇവിടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ രോഗനിർണയം നടത്തുന്നതിനോ രോഗം ചികിത്സിക്കുന്നതിനോ രോഗശമനം ഉറപ്പുനൽകുന്നതിനോ ഉള്ള നേരിട്ടുള്ള മെഡിക്കൽ ഉപദേശമായി കണക്കാക്കരുത്. ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ആരോഗ്യസ്ഥിതിയും ശരീരപ്രകൃതിയും വ്യത്യസ്തമായതിനാൽ, ഔഷധങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വ്യക്തിഗതമായ വൈദ്യോപദേശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം.

© പകർപ്പവകാശ അറിയിപ്പ് (Copyright Notice)

ഈ ബ്ലോഗിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന എല്ലാ ലേഖനങ്ങളും എന്റെ വ്യക്തിപരമായ പഠനത്തിന്റെയും ഗവേഷണത്തിന്റെയും സമയത്തിന്റെയും പരിശ്രമത്തിന്റെയും ഫലമാണ്.

✅ ഷെയർ ചെയ്യാം:

ഈ ലേഖനത്തിന്റെ ലിങ്ക് (URL) വാട്‌സ്ആപ്പ്, ഫേസ്ബുക്ക്, ടെലഗ്രാം, മറ്റ് സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ എന്നിവയിൽ ഷെയർ ചെയ്യുന്നതിനെ ഞാൻ സന്തോഷപൂർവം സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.

🚫 പകർത്തരുത്:

ഈ ലേഖനത്തിലെ ഉള്ളടക്കം മുഴുവനായോ ഭാഗികമായോ എന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ മറ്റേതെങ്കിലും വെബ്‌സൈറ്റിലോ, ബ്ലോഗിലോ, സോഷ്യൽ മീഡിയ പേജുകളിലോ, യൂട്യൂബ് സ്ക്രിപ്റ്റായോ, ഇ-ബുക്കായോ, അച്ചടി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളായോ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയോ പകർത്തുകയോ ചെയ്യരുത്.

എന്റെ പരിശ്രമത്തെ മാനിക്കുകയും ബ്ലോഗിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന എല്ലാ വായനക്കാർക്കും ഹൃദയം നിറഞ്ഞ നന്ദി. 🙏ഞ്ഞ നന്ദി. 🙏