നമ്മുടെ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിൽ ഒരുകാലത്ത് വീടുകളുടെ പരിസരത്തും കാടുകളിലും എളുപ്പത്തിൽ കണ്ടിരുന്ന ഒരു ഔഷധസസ്യമാണ് സർപ്പഗന്ധി, ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ അമൽപ്പൊരി എന്ന പേരിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. വർഷങ്ങളായി ആയുർവേദ ചികിത്സയിൽ പ്രധാന സ്ഥാനമുള്ള ഈ സസ്യം ഇന്ന് വീണ്ടും ആളുകളുടെ ശ്രദ്ധ നേടുകയാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് രക്തസമ്മർദ്ദം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ഉറക്കക്കുറവ് പോലുള്ള ചില ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളിൽ സഹായകമാണെന്ന കാരണത്താൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പലരും അന്വേഷിക്കുന്നു.
എന്നാൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ ഗുണങ്ങൾ കേട്ട് സ്വയം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ശരിയായ രീതിയല്ല. കാരണം, ശക്തമായ ഔഷധഗുണങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ ഇത് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ശരിയായ അളവും വൈദ്യോപദേശവും വളരെ പ്രധാനമാണ്.
ഈ ലേഖനത്തിൽ സർപ്പഗന്ധി (Rauvolfia serpentina) അഥവാ അമൽപ്പൊരി എന്താണ്, ഇതിന്റെ പ്രധാന ആരോഗ്യഗുണങ്ങൾ, ഉപയോഗങ്ങൾ, പാർശ്വഫലങ്ങൾ, ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ എന്നിവ വിശദമായി പരിചയപ്പെടാം.
സർപ്പഗന്ധി: സസ്യശാസ്ത്രപരമായ വിവരങ്ങൾ (Botanical Overview)
സർപ്പഗന്ധി (അമൽപ്പൊരി) ഒരു സാധാരണ ഔഷധസസ്യമല്ല. ആയുർവേദത്തിലും സസ്യശാസ്ത്ര പഠനങ്ങളിലും ഒരുപോലെ പ്രധാന്യം ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു സസ്യമാണ് ഇത്. ഇതിന്റെ ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങൾ അറിയുന്നത് സസ്യത്തെ കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയാനും മറ്റ് സസ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാനും സഹായിക്കും.
വർഗ്ഗീകരണം (Scientific Classification)
ശാസ്ത്രീയ നാമം: Rauvolfia serpentina (L.) Benth. ex Kurz
കുടുംബം (Family): അപ്പോസൈനേസി (Apocynaceae)
സംസ്കൃത നാമങ്ങൾ: സർപ്പഗന്ധ (Sarpagandha), ചന്ദ്രിക (Chandrika)
ഇംഗ്ലീഷ് നാമങ്ങൾ: Indian Snakeroot, Serpentine Wood
ഒരേ കുടുംബത്തിലെ മറ്റ് സസ്യങ്ങൾ: സർപ്പഗന്ധി ഉൾപ്പെടുന്ന Apocynaceae കുടുംബത്തിൽ നമ്മുടെ നാട്ടിൽ പരിചിതമായ നിരവധി സസ്യങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ അരളി (Oleander), ഏഴിലംപാല (Alstonia scholaris) എന്നിവ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ രൂപത്തിലും ഉപയോഗത്തിലും വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും ഒരേ സസ്യകുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്നവ എന്നതാണ് ഇവയുടെ പ്രത്യേകത.
സർപ്പഗന്ധി: വിഷഹാരിയും ഔഷധഗുണങ്ങളുടെ കലവറയും (ആയുർവേദ പ്രമാണങ്ങൾ സഹിതം)
പ്രകൃതിദത്തമായ ഔഷധങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധിക്ക് (Rauvolfia serpentina) ആയുർവേദം വലിയ പ്രാധാന്യമാണ് നൽകുന്നത്. പ്രാചീന ഗ്രന്ഥങ്ങളായ ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു, ഭാവപ്രകാശം, സുശ്രുത സംഹിത എന്നിവയിൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ അസാമാന്യമായ വിഷഹാരി ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചും രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയെക്കുറിച്ചും കൃത്യമായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.
1. ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു (Dhanvantari Nighantu)
ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ 'നാകുലി' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
"നാകുലീ സർപ്പഗന്ധാ ച സ്യാത് തിക്താപി പരികീർത്തിതാ । മൂഷികസ്യ വിഷം ഹന്തി കൃമിദോഷവിനാശിനീ ॥"
ഇതിന്റെ അർഥം എലിയുടെ വിഷബാധയെ ശമിപ്പിക്കുന്ന ഔഷധമായി ഇത് കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നാണ്. തുടർന്ന് വരുന്ന "കൃമിദോഷവിനാശിനീ" എന്ന പദം ശരീരത്തിലെ കൃമിശല്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ഔഷധം എന്നാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ഒറ്റവാക്കിൽ പറഞ്ഞാൽ, നാകുലി അഥവാ സർപ്പഗന്ധി കയ്പ്പ് രസമുള്ള ഒരു ഔഷധസസ്യമാണ്. ഈ ശ്ലോകത്തിൽ "നാകുലി" എന്നത് സർപ്പഗന്ധിയുടെ മറ്റൊരു പേരാണ്. "സർപ്പഗന്ധാ ച സ്യാത്" എന്നത് സർപ്പഗന്ധി എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു എന്നാണ് അർഥം. "തിക്താപി പരികീർത്തിതാ" എന്ന് പറയുമ്പോൾ, കയ്പ്പ് രസമുള്ള ഔഷധമായി ഇത് പ്രസിദ്ധമാണ് എന്നതാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
ശ്ലോകത്തിന്റെ രണ്ടാം വരിയിൽ "മൂഷികസ്യ വിഷം ഹന്തി" എന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. എലിയുടെ വിഷബാധയ്ക്കും കൃമിദോഷത്തിനും ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
2. ഭാവപ്രകാശം (Bhava Prakasha)
സർപ്പഗന്ധിയുടെ വിവിധ ഔഷധ വീര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഭാവപ്രകാശം പറയുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്:
"നകുലേഷ്ടാ കടുകതിക്താ കഷായോഷ്ണാ നിയച്ഛതി ॥ വ്രണകൃമീൻ സർവലൂതാ വൃശ്ചികാഖുവിഷം ഗരമ് । നാകുലീ തുബരാ തിക്താ കടുകോഷ്ണാ വിനാശയേത് । ഭോഗി ലൂതാ വൃശ്ചികാഖു വിഷജ്വര കൃമിവ്രണാൻ ॥
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ "നാകുലി", "തുബര" എന്നീ പേരുകൾ സർപ്പഗന്ധിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. തുടർന്ന് "കടു" എന്ന് പറയുമ്പോൾ എരിവ് രസത്തെയും, "തിക്ത" കയ്പ്പ് രസത്തെയും, "കഷായ" ചവർപ്പ് രസത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. "ഉഷ്ണാ" എന്നത് ഉഷ്ണവീര്യമുള്ള ഔഷധമാണെന്നും, "നിയച്ഛതി" എന്നത് ശമിപ്പിക്കുന്നു അല്ലെങ്കിൽ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്ന അർഥത്തിലുമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ശ്ലോകത്തിന്റെ അടുത്ത ഭാഗത്ത് "വ്രണാൻ" എന്നത് മുറിവുകളെയും, "കൃമീൻ" ശരീരത്തിലെ കൃമികളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. "സർവലൂതാ" എന്നത് വിവിധതരം വിഷജീവികളെയും, "വൃശ്ചിക" തേളിനെയും, "ആഖു" എലിയെയും, "വിഷം" വിഷബാധയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. "ഗരം" എന്ന പദം ആയുർവേദത്തിൽ സാവധാനം ശരീരത്തെ ബാധിക്കുന്ന ഗരവിഷം എന്ന ആശയത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അവസാന വരിയിൽ "ഭോഗി" എന്നത് പാമ്പിനെയും, "വിഷജ്വരം" വിഷബാധ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ജ്വരത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. "വിനാശയേത്" എന്ന പദത്തിന്റെ അർഥം ഇല്ലാതാക്കുന്നു അല്ലെങ്കിൽ ശമിപ്പിക്കുന്നു എന്നാണ്.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, സർപ്പഗന്ധിയെ കയ്പ്പും എരിവും ചവർപ്പും ഉള്ള, മുറിവുകൾ, കൃമിശല്യം, ചില വിഷജീവികളുടെ കടിയേറ്റുള്ള വിഷബാധകൾ എന്നിവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഔഷധസസ്യമായാണ് ഭാവപ്രകാശം വിവരിക്കുന്നത്.
3. സുശ്രുത സംഹിത (Sushruta Samhita)
സുശ്രുത സംഹിത ഉത്തരാതന്ത്രത്തിൽ (60-ാം അധ്യായം) സർപ്പഗന്ധിയെ സംരക്ഷണമേകുന്ന സസ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.
"കുക്കുടീ സർപ്പഗന്ധാ ച തഥാ കണവിഷാണികേ । നൈപാലീ ഹരിതാലഞ്ച രക്ഷോഘ്നാ യേ ച കീർത്തിതാഃ ॥"
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ആദ്യം പറയുന്ന "കുക്കുടി", "സർപ്പഗന്ധാ", "കണവിഷാണിക", "നൈപാലി", "ഹരിതാലം" എന്നിവ വിവിധ ഔഷധസസ്യങ്ങളുടെയും ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളുടെയും പേരുകളാണ്.
അവസാന ഭാഗത്തുള്ള "രക്ഷോഘ്നാ" എന്ന പദമാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ പ്രധാന ആശയം. അതിന്റെ അർഥം ദുഷ്ടശക്തികളെയും അശുഭ സ്വാധീനങ്ങളെയും അകറ്റുന്നവ എന്നാണ്. പുരാതന ആയുർവേദത്തിൽ "രക്ഷോഘ്ന" എന്ന പദം രോഗകാരികളായ അദൃശ്യദോഷങ്ങൾ, അശുഭ സ്വാധീനങ്ങൾ, രോഗവ്യാപനത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് കരുതിയിരുന്ന ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന ഔഷധങ്ങൾ എന്ന അർഥത്തിലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
"യേ ച കീർത്തിതാഃ" എന്നത് ഇങ്ങനെ പ്രശസ്തമായവയാണ് അല്ലെങ്കിൽ ഇങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നവയാണ് എന്നാണ് അർഥം.
ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, കുക്കുടി, സർപ്പഗന്ധി, കണവിഷാണിക, നൈപാലി, ഹരിതാലം എന്നിവയെ സംരക്ഷണഗുണമുള്ള (രക്ഷോഘ്ന) ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളായി സുശ്രുത സംഹിതയിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.
ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രകാരം സർപ്പഗന്ധി ഏത് രോഗങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു?
സർപ്പഗന്ധി (Rauvolfia serpentina) ഇന്ന് പ്രധാനമായും രക്തസമ്മർദ്ദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ പ്രാചീന ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാൽ, ഇതിന്റെ ഉപയോഗം അതിലും വിപുലമായിരുന്നുവെന്ന് കാണാം. ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു, ഭാവപ്രകാശം, സുശ്രുത സംഹിത എന്നിവയിൽ പറയുന്ന വിവരങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന രോഗാവസ്ഥകൾ നോക്കാം.
1. കൃമിദോഷം (Worm Infestation)
ധന്വന്തരി നിഘണ്ടുവിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ "കൃമിദോഷവിനാശിനി" എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. അതായത്, ശരീരത്തിലെ കൃമിശല്യം കുറയ്ക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഔഷധമായിരുന്നു ഇത്. ഭാവപ്രകാശവും കൃമിരോഗങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ ഉപയോഗം പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.
2. എലിക്കടിയും എലിവിഷബാധയും
"മൂഷികസ്യ വിഷം ഹന്തി" എന്നും "ആഖു വിഷം" എന്നും രണ്ട് ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പറയുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ നിന്ന് എലിക്കടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷബാധകളിൽ സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി മനസ്സിലാക്കാം.
3. പാമ്പുകടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷബാധ
ഭാവപ്രകാശത്തിൽ "ഭോഗി" എന്ന പദം പാമ്പിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ പാമ്പുകടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചികിത്സകളിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നതായി ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു.
4. തേൾക്കടി
"വൃശ്ചിക" എന്ന പദം തേളിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. തേൾക്കടിയേറ്റുണ്ടാകുന്ന വിഷബാധകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഔഷധങ്ങളിൽ ഒന്നായി സർപ്പഗന്ധിയെ ഭാവപ്രകാശം പരാമർശിക്കുന്നു.
5. ചിലന്തി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഷജീവികളുടെ കടി
"സർവലൂതാ", "ലൂതാ" എന്നീ പദങ്ങൾ വിവിധതരം വിഷജീവികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ചിലന്തി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചില വിഷജീവികളുടെ കടിയേറ്റുണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥകളിലും സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
6. ഗരവിഷം (മന്ദവിഷം)
ഭാവപ്രകാശത്തിൽ "ഗരം" എന്ന പദം കാണാം. ആയുർവേദത്തിൽ ഇത് ഗരവിഷം എന്നറിയപ്പെടുന്ന, ശരീരത്തിൽ സാവധാനം പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിഷാവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ്. അത്തരം അവസ്ഥകളിലും സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി ഗ്രന്ഥം പറയുന്നു.
7. വിഷജ്വരം
"വിഷജ്വരം" എന്ന പദം വിഷബാധയെ തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന ജ്വരത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ അവസ്ഥയിലും സർപ്പഗന്ധിയുടെ പ്രയോഗം ഭാവപ്രകാശം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
8. മുറിവുകളും വ്രണങ്ങളും
ഭാവപ്രകാശത്തിൽ "വ്രണാൻ" എന്ന പദം വ്യക്തമായി പറയുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ മുറിവുകളിലും വ്രണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചികിത്സകളിലും സർപ്പഗന്ധിയെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി മനസ്സിലാക്കാം.
9. ശരീരസംരക്ഷണത്തിനുള്ള ഔഷധം
സുശ്രുത സംഹിതയിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ "രക്ഷോഘ്ന" വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആയുർവേദത്തിൽ രോഗകാരികളായ അശുഭ സ്വാധീനങ്ങളിൽ നിന്ന് ശരീരത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഔഷധങ്ങളെയാണ് ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത്. അതിനാൽ സംരക്ഷണഗുണമുള്ള ഔഷധദ്രവ്യമായും സർപ്പഗന്ധിക്ക് സ്ഥാനം നൽകിയിരുന്നു.
പ്രാചീന ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രകാരം സർപ്പഗന്ധി പ്രധാനമായും താഴെ പറയുന്ന രോഗാവസ്ഥകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി കാണാം.
കൃമിദോഷം
എലിക്കടിയും എലിവിഷബാധയും
പാമ്പുകടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷബാധ
തേൾക്കടി
ചിലന്തി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഷജീവികളുടെ കടി
ഗരവിഷം (മന്ദവിഷം)
വിഷജ്വരം
മുറിവുകളും വ്രണങ്ങളും
ശരീരസംരക്ഷണത്തിനായുള്ള ഔഷധപ്രയോഗങ്ങൾ
സർപ്പഗന്ധിയുടെ രാസഘടന (Chemical Composition)
സർപ്പഗന്ധിയുടെ ഔഷധഗുണങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ഇതിന്റെ വേരിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന വിവിധ രാസസംയുക്തങ്ങളാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ആൽക്കലോയിഡുകൾ (Alkaloids) എന്ന വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന നിരവധി ഘടകങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്. ഇതുവരെ നടത്തിയ പഠനങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധിയിൽ നിന്ന് 50-ലധികം ആൽക്കലോയിഡുകൾ വേർതിരിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.
ഇവയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പഠിക്കപ്പെട്ട ഘടകം Reserpine ആണ്. രക്തസമ്മർദ്ദം നിയന്ത്രിക്കുന്ന മരുന്നുകളുടെ ചരിത്രത്തിൽ പ്രധാന സ്ഥാനമുള്ള ഒരു ആൽക്കലോയിഡാണ് ഇത്. നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുന്ന സ്വഭാവമുള്ളതിനാലാണ് ഇതിന് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്.
Reserpine-ന് പുറമെ Rescinnamine, Ajmaline, Ajmalicine (Raubasine), Serpentine, Yohimbine, Deserpidine എന്നീ ആൽക്കലോയിഡുകളും സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരിൽ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ഓരോന്നിനും വ്യത്യസ്തമായ ഔഷധഗുണങ്ങളുണ്ട്. ചിലത് ഹൃദയത്തിന്റെയും രക്തചംക്രമണത്തിന്റെയും പ്രവർത്തനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ചിലത് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ആൽക്കലോയിഡുകൾക്ക് പുറമെ ചെറിയ അളവിൽ സ്റ്റിറോളുകൾ (Sterols), ട്രൈറ്റർപീനുകൾ (Triterpenes), ഫിനോളിക് സംയുക്തങ്ങൾ (Phenolic compounds), ഫ്ലാവനോയിഡുകൾ (Flavonoids), റെസിനുകൾ (Resins) എന്നിവയും സർപ്പഗന്ധിയിൽ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവ സസ്യത്തിന്റെ ജൈവപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കുവഹിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്.
ഔഷധനിർമാണത്തിൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരിനാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത്. കാരണം, സസ്യത്തിലെ പ്രധാന ആൽക്കലോയിഡുകൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നത് വേരിലാണ്.
ആധുനിക ശാസ്ത്രം എന്തു പറയുന്നു?
സർപ്പഗന്ധിയെക്കുറിച്ച് കഴിഞ്ഞ ഏതാനും പതിറ്റാണ്ടുകളായി ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിരവധി ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ആയുർവേദത്തിൽ ഏറെക്കാലമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഈ സസ്യത്തിന്റെ ഔഷധഗുണങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണെന്ന് കണ്ടെത്താനായിരുന്നു ഗവേഷകരുടെ പ്രധാന ശ്രമം.
ഈ പഠനങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരിൽ Reserpine എന്ന ആൽക്കലോയിഡ് കണ്ടെത്തി. ഈ ഘടകമാണ് പിന്നീട് ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിയത്. Reserpine നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുകയും രക്തസമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ കാണിച്ചു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രക്തസമ്മർദ്ദത്തിനുള്ള മരുന്നുകളിലും ഒരു കാലത്ത് ഇത് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
Reserpine ചില മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സയിലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് കടുത്ത ഉത്കണ്ഠയും ചില മാനസിക അസ്വസ്ഥതകളും നിയന്ത്രിക്കാൻ ഈ മരുന്ന് നൽകിയിരുന്ന കാലമുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് കൂടുതൽ സുരക്ഷിതവും പാർശ്വഫലങ്ങൾ കുറവുള്ളതുമായ പുതിയ മരുന്നുകൾ ലഭ്യമായതോടെ ഈ ഉപയോഗം കുറഞ്ഞു.
സർപ്പഗന്ധിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന Ajmaline എന്ന ആൽക്കലോയിഡിനെക്കുറിച്ചും പ്രത്യേകം പഠനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഹൃദയമിടിപ്പിലെ ചില ക്രമക്കേടുകൾ കണ്ടെത്താനും ചികിത്സിക്കാനും ഇത് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതായി പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന ഗവേഷണങ്ങൾ സർപ്പഗന്ധിയിലെ മറ്റ് ആൽക്കലോയിഡുകളുടെ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ചും തുടരുകയാണ്. നാഡീവ്യവസ്ഥ, ഹൃദയാരോഗ്യം, രക്തചംക്രമണം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മേഖലകളിലാണ് കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ നടക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇവയിൽ പലതും ഇപ്പോഴും ഗവേഷണ ഘട്ടത്തിലാണ്.
സർപ്പഗന്ധി ഒരു ഔഷധസസ്യമാണെങ്കിലും ഇത് എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ സുരക്ഷിതമാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. അമിതമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ രക്തസമ്മർദ്ദം വളരെ കുറയുക, ഹൃദയമിടിപ്പ് മന്ദഗതിയിലാകുക, അമിതമായ ഉറക്കം, വിഷാദലക്ഷണങ്ങൾ, മൂക്കടപ്പ്, വയറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അസ്വസ്ഥതകൾ തുടങ്ങിയ പാർശ്വഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ സർപ്പഗന്ധിയോ അതിൽ നിന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന മരുന്നുകളോ ഡോക്ടറുടെയോ യോഗ്യനായ ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെയോ നിർദേശപ്രകാരമേ ഉപയോഗിക്കാവൂ.
ഇന്ന് സർപ്പഗന്ധിയെ ഒരു പരമ്പരാഗത ഔഷധസസ്യം എന്ന നിലയിലും ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു സസ്യം എന്ന നിലയിലും ഗവേഷകർ വിലയിരുത്തുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ എല്ലാ ഔഷധഗുണങ്ങൾക്കും ഒരേ തോതിലുള്ള ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, ചില ഘടകങ്ങൾ ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനകം തന്നെ ശ്രദ്ധേയമായ സ്ഥാനം നേടിയിട്ടുണ്ട്.
പ്രാചീന ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ പ്രധാനമായും കൃമിദോഷം, വിഷബാധകൾ, മുറിവുകൾ, പാമ്പ്, തേൾ, എലി തുടങ്ങിയ ജീവികളുടെ കടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അവസ്ഥകൾ എന്നിവയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഔഷധമായാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ കാലക്രമേണ നടന്ന ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങൾ സർപ്പഗന്ധിയുടെ മറ്റ് ഔഷധഗുണങ്ങളിലേക്കും ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു.
സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരിൽ Reserpine എന്ന ആൽക്കലോയിഡ് അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഘടകമാണ് പിന്നീട് ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധ നേടിയത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്ത് നടന്ന ഫാർമക്കോളജി ഗവേഷണങ്ങൾ, രക്തസമ്മർദ്ദം (Hypertension) നിയന്ത്രിക്കാൻ Reserpine ഫലപ്രദമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിരവധി രാജ്യങ്ങളിൽ രക്തസമ്മർദ്ദത്തിനുള്ള മരുന്നുകളുടെ ഘടകമായും Reserpine ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
അതോടൊപ്പം, നാഡീവ്യവസ്ഥയെ ശാന്തമാക്കുന്ന സ്വഭാവമുള്ളതിനാൽ ഉറക്കക്കുറവ്, കടുത്ത ഉത്കണ്ഠ (Anxiety), ചില മാനസിക രോഗങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ചികിത്സയിലും Reserpine ഒരു കാലത്ത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായ പുതിയ മരുന്നുകൾ ലഭ്യമായതോടെ ഈ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു.
ഇന്ന് സർപ്പഗന്ധിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ ഇപ്പോഴും തുടരുന്നുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഇതിന് പാർശ്വഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ ഡോക്ടറുടെ നിർദേശമില്ലാതെ സർപ്പഗന്ധിയോ Reserpine അടങ്ങിയ മരുന്നുകളോ ഉപയോഗിക്കരുത്.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട വ്യത്യാസം
പ്രാചീന ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പറയുന്ന ഉപയോഗങ്ങളും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയ ഉപയോഗങ്ങളും ഒരുപോലെയല്ല.
ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രധാനമായും കൃമിദോഷം, വിഷബാധ, വ്രണങ്ങൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥകളെയാണ് പരാമർശിക്കുന്നത്.
ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം സർപ്പഗന്ധിയിലെ Reserpine എന്ന ഘടകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രക്തസമ്മർദ്ദം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും ചില മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സയ്ക്കുമായി പഠനങ്ങളും മരുന്ന് വികസനവും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.
അതുകൊണ്ട്, സർപ്പഗന്ധിയുടെ ഔഷധഗുണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ പ്രാചീന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ വിവരങ്ങളും ആധുനിക ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകളും പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിയുന്നത് വളരെ പ്രധാനമാണ്.
ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രവും സർപ്പഗന്ധിയും
സർപ്പഗന്ധിയുടെ ചരിത്രത്തിൽ വലിയ വഴിത്തിരിവുണ്ടായത് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്താണ്. ആയുർവേദത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഈ സസ്യം ആധുനിക ശാസ്ത്രലോകത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത് അതിന്റെ വേരിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന Reserpine എന്ന ആൽക്കലോയിഡ് കണ്ടെത്തിയതോടെയാണ്.
Serpasil – ഒരു ചരിത്രപ്രധാന മരുന്ന്
1950-കളിൽ രക്തസമ്മർദ്ദ ചികിത്സയിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധ നേടിയ മരുന്നായിരുന്നു Serpasil. സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുത്ത Reserpine എന്ന ആൽക്കലോയിഡ് അടങ്ങിയ മരുന്നായിരുന്നു ഇത്. അക്കാലത്ത് ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദം നിയന്ത്രിക്കാൻ ഫലപ്രദമായ മരുന്നുകളിൽ ഒന്നായി Serpasil കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
Reserpine കണ്ടെത്തിയ ചരിത്രം
1952-ൽ സ്വിസ് ഔഷധനിർമാണ കമ്പനിയായ CIBA Laboratories സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരിൽ നിന്ന് Reserpine വേർതിരിച്ചെടുത്തു. തുടർന്ന് 1953-ൽ ഈ ഘടകം Serpasil എന്ന പേരിൽ മരുന്നായി വിപണിയിലെത്തി. ഇതോടെ സർപ്പഗന്ധി ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വൈദ്യശാസ്ത്ര ഗവേഷകരുടെ ശ്രദ്ധ നേടി.
രക്തസമ്മർദ്ദ ചികിത്സയിൽ നൽകിയ സംഭാവന
Reserpine ശരീരത്തിലെ ചില നാഡീരാസപദാർത്ഥങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നതിലൂടെ രക്തസമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തി. അതുകൊണ്ടാണ് ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദമുള്ള രോഗികൾക്ക് ഇത് ഒരു കാലത്ത് വ്യാപകമായി നിർദേശിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് പാർശ്വഫലങ്ങൾ കുറവുള്ള പുതിയ മരുന്നുകൾ ലഭ്യമായതോടെ ഇതിന്റെ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു.
മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സയിൽ
Reserpine രക്തസമ്മർദ്ദത്തിനുള്ള മരുന്ന് മാത്രമായിരുന്നില്ല. നാഡീവ്യവസ്ഥയെ ശാന്തമാക്കുന്ന സ്വഭാവം ഉള്ളതിനാൽ Schizophrenia ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചില മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സയിലും ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന ആദ്യകാല ട്രാങ്ക്വിലൈസർ (Tranquilizer) മരുന്നുകളിൽ ഒന്നായാണ് Serpasil അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.
ഇന്നത്തെ സ്ഥാനം
ഇന്നും Reserpine ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പരിമിതമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, കൂടുതൽ സുരക്ഷിതവും പാർശ്വഫലങ്ങൾ കുറവുള്ളതുമായ പുതിയ മരുന്നുകൾ ലഭ്യമായതിനാൽ ഇതിന്റെ ഉപയോഗം മുമ്പത്തേതിനേക്കാൾ വളരെ കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, സർപ്പഗന്ധിയിൽ നിന്നുള്ള Reserpine ആധുനിക രക്തസമ്മർദ്ദ ചികിത്സയുടെയും മനോരോഗചികിത്സയുടെയും ചരിത്രത്തിൽ ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ലായി ഇന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
സർപ്പഗന്ധിയുടെ വിവിധ ഇനങ്ങൾ (Common Species)
Rauwolfia എന്ന സസ്യജനുസിൽ (Genus) ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായി 25–30 ഓളം ഇനങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ പലതിനും ഔഷധപ്രാധാന്യമുണ്ടെങ്കിലും, ചികിത്സാരംഗത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പഠിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുള്ളത് Rauwolfia serpentina ആണ്. ഈ ജനുസിലെ പല ഇനങ്ങളിലും Reserpine ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആൽക്കലോയിഡുകൾ കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അവയുടെ അളവും ഘടനയും ഓരോ ഇനത്തിലും വ്യത്യാസപ്പെടാം.
1. Rauwolfia serpentina
ഇതാണ് യഥാർത്ഥ സർപ്പഗന്ധി. ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെ ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ സ്വാഭാവികമായി വളരുന്ന ഈ ഇനമാണ് ആയുർവേദം, സിദ്ധ, യുനാനി തുടങ്ങിയ ചികിത്സാരീതികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഔഷധനിർമാണത്തിനായി പ്രധാനമായും ഇതിന്റെ വേരാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
2. Rauwolfia densiflora
ഈ ഇനത്തിന്റെ വേരിൽ സ്ക്ലിറൻകൈമ (Sclerenchyma) കോശങ്ങൾ താരതമ്യേന കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്നു. സസ്യഘടനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഠനങ്ങളിൽ ഈ പ്രത്യേകത ഉപയോഗിച്ച് ഇതിനെ മറ്റ് ഇനങ്ങളിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയാറുണ്ട്.
3. Rauwolfia tetraphylla
ഇലകൾ സാധാരണയായി നാലെണ്ണം വീതം വലയാകൃതിയിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നതിനാലാണ് ഈ ഇനത്തിന് tetraphylla എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇതിന്റെ വേരിന്റെ പുറംതൊലിക്ക് പ്രത്യേക ഘടനയുണ്ട്. ചില പഠനങ്ങളിൽ Rescinnamine പോലുള്ള ചില ആൽക്കലോയിഡുകളുടെ അളവിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, രാസഘടന എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലുമുള്ള സസ്യങ്ങളിൽ ഒരുപോലെയാകണമെന്നില്ല.
4. Rauwolfia vomitoria
ആഫ്രിക്കയിലെ പല രാജ്യങ്ങളിലും സ്വാഭാവികമായി വളരുന്ന ഇനമാണിത്. വേരിൽ വലിയ ജലവാഹിനി കോശങ്ങൾ (Vessels) കാണപ്പെടുന്നു. പരമ്പരാഗത ആഫ്രിക്കൻ ചികിത്സാരീതികളിലും ഈ സസ്യത്തിന് പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
5. Rauwolfia beddomei
ഇന്ത്യയിലെ പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്ന അപൂർവ ഇനമാണിത്. പരിമിതമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ മാത്രം വളരുന്നതിനാൽ ഇതിനെ ഒരു പ്രാദേശിക (Endemic) ഇനമായി കണക്കാക്കുന്നു.
മറ്റ് പ്രധാന ഇനങ്ങൾ
ഇവയ്ക്ക് പുറമെ Rauwolfia caffra, Rauwolfia nitida, Rauwolfia rosea, Rauwolfia mombasiana, Rauwolfia volkensii തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും ഈ ജനുസിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ പലതും ആഫ്രിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിലാണ് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്. ഇവയുടെ ഔഷധഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും വിവിധ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ തുടരുകയാണ്.
വിവിധ ഭാഷകളിലെ സർപ്പഗന്ധിയുടെ പേരുകൾ
കേരളത്തിൽ ഈ സസ്യത്തെ പ്രധാനമായും അമൽപ്പൊരി എന്നും സർപ്പഗന്ധി എന്നും വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും ഓരോ പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. പ്രാദേശിക ഭാഷ, സംസ്കാരം, ചികിത്സാരീതി എന്നിവ അനുസരിച്ച് ഈ പേരുകളിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം.
ഇംഗ്ലീഷിൽ Indian Snakeroot എന്ന പേരാണ് ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഇതിന് പുറമെ Serpentine Wood, Snakewood, Devil Pepper എന്നീ പേരുകളും ചില ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ കാണാം.
സംസ്കൃതത്തിൽ സർപ്പഗന്ധ, നാകുലി, ചന്ദ്രിക എന്നീ പേരുകളാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു, ഭാവപ്രകാശം തുടങ്ങിയ ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും ഈ പേരുകൾ കാണാം.
ഹിന്ദിയിൽ ചോട്ടാ ചാന്ദ് (Chota Chand), നയി (Nayi), നകുലികാന്ത് (Nakulikant), രാസ്ന (Rasna), ധവൾ ബറുവ (Dhaval Barua), ഹേർകായ് ചന്ദ്ര (Herkai Chandra) എന്നീ പേരുകളിൽ സർപ്പഗന്ധി അറിയപ്പെടുന്നു.
തമിഴിൽ സർപ്പഗന്ധി, ശിവൻ അമൽപൊടി എന്നീ പേരുകളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
കന്നഡയിൽ ചന്ദ്രിക, സൂത്രനാഭി, പാതാള ഗരുഡ എന്നീ പേരുകൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.
തെലുങ്കിൽ പാതാള ഗണി, പാതാള ഗാന്ധി, പടക് പുഛാഹ്വ് എന്നീ പേരുകളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ബംഗാളിയിൽ ചന്ദ്ര, നകുലി, സുഗന്ധ നകുലി, ചന്ദ്ര നൊൽബെൽ എന്നീ പേരുകളിൽ ഈ സസ്യം അറിയപ്പെടുന്നു.
ഗുജറാത്തിയിൽ അമൽപോടി, നൊൽബെൽ എന്നീ പേരുകളാണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ആയുർവേദ ഗുണപാഠങ്ങൾ (Medicinal Properties)
ആയുർവേദത്തിൽ ഓരോ ഔഷധസസ്യത്തെയും അതിന്റെ രസം, ഗുണം, വീര്യം, വിപാകം, പ്രഭാവം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. സർപ്പഗന്ധിയുടെയും ഔഷധസ്വഭാവം ഈ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
രസം (Taste)
സർപ്പഗന്ധിക്ക് പ്രധാനമായും തിക്ത രസം (കയ്പ്) ആണ്. ചില ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ കടു (എരിവ്), കഷായ (ചവർപ്പ്) എന്നീ രസങ്ങളും ഇതിന് ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നുണ്ട്.
ഗുണം (Qualities)
സർപ്പഗന്ധിയുടെ പ്രധാന ഗുണമായി രൂക്ഷം (Rūkṣa) ആണ് പറയുന്നത്. ശരീരത്തിലെ അമിതമായ സ്നിഗ്ധത കുറയ്ക്കുന്ന സ്വഭാവത്തെയാണ് രൂക്ഷഗുണം എന്ന് ആയുർവേദം വിശദീകരിക്കുന്നത്.
വീര്യം (Potency)
ഈ ഔഷധത്തിന് ഉഷ്ണവീര്യം ആണുള്ളത്. ശരീരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഉഷ്ണസ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഔഷധമായാണ് ആയുർവേദം ഇതിനെ കണക്കാക്കുന്നത്.
വിപാകം (Post-digestive Effect)
ദഹനത്തിന് ശേഷം സർപ്പഗന്ധി കടു വിപാകം നൽകുന്നതായി ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പറയുന്നു.
ദോഷങ്ങളിലെ സ്വാധീനം
ആയുർവേദ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് സർപ്പഗന്ധി വാത-കഫ ദോഷങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഔഷധമാണ്.
പ്രഭാവം (Special Action)
സർപ്പഗന്ധിയുടെ പ്രധാന പ്രഭാവങ്ങളിൽ ഒന്നായി നിദ്രാജനക (Nidrajanaka) സ്വഭാവം പറയപ്പെടുന്നു. സ്വാഭാവിക ഉറക്കത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ഔഷധമായി ആയുർവേദം ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.സർപ്പഗന്ധിയുടെ പ്രഭാവം നിദ്രാജനകം" എന്നത് ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു, ഭാവപ്രകാശം, സുശ്രുത സംഹിത എന്നിവയിലെ ശ്ലോകങ്ങളിൽ നേരിട്ട് പറയുന്നില്ല.
ഇത് പിന്നീട് വന്ന ആയുർവേദ ദ്രവ്യഗുണ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെയും ആധുനിക ആയുർവേദ പഠനങ്ങളിലെയും വിവരണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. കൂടാതെ സർപ്പഗന്ധിയിലെ Reserpine എന്ന ആൽക്കലോയിഡിന്റെ നാഡീവ്യവസ്ഥയിലെ പ്രവർത്തനവും ഈ അഭിപ്രായത്തിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്.
ഔഷധമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഗം
സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരാണ് ഔഷധനിർമാണത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പ്രധാന ആൽക്കലോയിഡുകൾ ഏറ്റവും കൂടുതലായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗവും വേരാണ്.
ഉപയോഗവും അളവും (Dosage)
സർപ്പഗന്ധി ശക്തമായ ഔഷധപ്രവർത്തനമുള്ള സസ്യമാണ്. അതിനാൽ രോഗാവസ്ഥ, പ്രായം, ശരീരപ്രകൃതി, ഉപയോഗിക്കുന്ന ഔഷധരൂപം എന്നിവ അനുസരിച്ചാണ് അളവ് നിശ്ചയിക്കുന്നത്. സ്വയം അളവ് തീരുമാനിച്ച് ഉപയോഗിക്കുന്നത് സുരക്ഷിതമല്ല.
ആയുർവേദ ചികിത്സയിൽ ചൂർണ്ണം, ഗുളിക, കഷായം, സത്വം തുടങ്ങിയ വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഏത് രൂപം ഉപയോഗിക്കണം, എത്ര ദിവസം ഉപയോഗിക്കണം, എത്ര അളവിൽ കഴിക്കണം എന്നിവ ചികിത്സിക്കുന്ന വൈദ്യൻ തീരുമാനിക്കുന്നതാണ്.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ
സർപ്പഗന്ധി എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ അനുയോജ്യമായ ഔഷധമല്ല. അമിതമായ അളവിൽ ഉപയോഗിച്ചാൽ രക്തസമ്മർദ്ദം വളരെ കുറയുക, ഹൃദയമിടിപ്പ് മന്ദഗതിയിലാകുക, അമിതമായ ഉറക്കം, ക്ഷീണം, വിഷാദലക്ഷണങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പാർശ്വഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം.
ഗർഭിണികൾ, മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർ, വളരെ കുറഞ്ഞ രക്തസമ്മർദ്ദമുള്ളവർ, ചില മാനസികരോഗങ്ങൾക്ക് ചികിത്സയിലുള്ളവർ എന്നിവർ സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഡോക്ടറുടെയോ യോഗ്യനായ ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെയോ നിർദേശം തേടണം.
കുറിപ്പ്: ഇന്റർനെറ്റിലോ പുസ്തകങ്ങളിലോ കാണുന്ന അളവുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി സർപ്പഗന്ധി സ്വയം ഉപയോഗിക്കരുത്. രോഗാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ അളവും ഉപയോഗരീതിയും ഒരു യോഗ്യനായ വൈദ്യൻ നിർദേശിക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം.
സർപ്പഗന്ധിയുടെ വിവിധ ഔഷധ പ്രയോഗങ്ങൾ
സർപ്പഗന്ധി ഒറ്റമൂലിയായും മറ്റ് ഔഷധസസ്യങ്ങളോടൊപ്പം ചേർത്തും ആയുർവേദത്തിൽ വിവിധ രോഗാവസ്ഥകളിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ഒരു പ്രധാന ഔഷധസസ്യമാണ്. പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതികളിൽ ഇതിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്.
ഇവിടെ നൽകിയിരിക്കുന്നവ പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ചില പൊതുവായ ഔഷധപ്രയോഗങ്ങൾ മാത്രമാണ്. പ്രായോഗിക ചികിത്സയിൽ സർപ്പഗന്ധി ഒറ്റയ്ക്കും, മറ്റ് ഔഷധസസ്യങ്ങളുമായി ചേർത്തും രോഗത്തിന്റെ സ്വഭാവം, രോഗിയുടെ പ്രായം, ശരീരപ്രകൃതി എന്നിവ കണക്കിലെടുത്താണ് ആയുർവേദ വൈദ്യന്മാർ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ഈ ലേഖനത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ചികിത്സാരീതികളോ മരുന്നുകളുടെ അളവോ നിർദേശിക്കുക എന്നതല്ല. പ്രാചീന ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധിയെക്കുറിച്ച് എന്താണ് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്, അതിന്റെ ഔഷധഗുണങ്ങളും പരമ്പരാഗത ഉപയോഗങ്ങളും എന്തൊക്കെയാണെന്ന് പരിചയപ്പെടുത്തുക മാത്രമാണ്.
സർപ്പഗന്ധിയുടെ വിവിധ ഔഷധയോഗങ്ങൾ, ഉപയോഗരീതികൾ, അളവ്, ചികിത്സയിൽ പാലിക്കേണ്ട മുൻകരുതലുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ ഈ വിഷയത്തിൽ പരിചയസമ്പന്നനായ ഒരു ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെ ഉപദേശം തേടുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉചിതം.
മുറിവുകളിലും വ്രണങ്ങളിലും സർപ്പഗന്ധിയുടെ പ്രയോഗം
ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ വ്രണചികിത്സയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് ഭാവപ്രകാശം എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ "വ്രണം" എന്ന പദം വ്യക്തമായി പറയുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ നിന്ന് മുറിവുകളിലും വ്രണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചികിത്സകളിൽ സർപ്പഗന്ധിക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.
പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ ചികിത്സയിൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേരാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഉണങ്ങിയ വേര് വെള്ളത്തിൽ അരച്ച് മുറിവുള്ള ഭാഗത്ത് പുറമേ പുരട്ടുന്ന രീതിയാണ് സാധാരണയായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്.
ചില പ്രദേശങ്ങളിലെ നാട്ടുവൈദ്യത്തിൽ ചൊറി, ചിരങ്ങ് എന്നിവ മൂലം ചർമ്മത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചെറിയ വ്രണങ്ങളിലും സർപ്പഗന്ധി വേര് അരച്ച് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പതിവ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്.
വിഷജീവികളുടെ കടിയേറ്റുണ്ടാകുന്ന മുറിവുകളിലും സർപ്പഗന്ധി മറ്റ് ഔഷധസസ്യങ്ങളോടൊപ്പം ചേർത്ത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്നും ചില പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതികൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇത് ഒരു പ്രാഥമിക ചികിത്സയായല്ല, ചികിത്സയുടെ ഭാഗമായാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.ചില നാട്ടുവൈദ്യപ്രയോഗങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ ഇലച്ചാറും പുറമേ പുരട്ടിയിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.
ശ്രദ്ധിക്കുക: ആഴത്തിലുള്ള മുറിവുകൾ, പഴുപ്പുള്ള വ്രണങ്ങൾ, പാമ്പുകടി, തേൾക്കടി, മറ്റ് വിഷജീവികളുടെ കടി എന്നിവ അടിയന്തര ചികിത്സ ആവശ്യമായ അവസ്ഥകളാണ്. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ സ്വയം ചികിത്സ ചെയ്യാതെ ഉടൻ ആശുപത്രിയിൽ എത്തണം.
കൃമിദോഷത്തിന് സർപ്പഗന്ധിയുടെ പ്രയോഗം
ധന്വന്തരി നിഘണ്ടുവിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ "കൃമിദോഷവിനാശിനി" എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഭാവപ്രകാശത്തിലും കൃമിരോഗങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ ഉപയോഗം പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിൽ നിന്ന് കൃമിശല്യം കുറയ്ക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഔഷധങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു സർപ്പഗന്ധിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.
വേരിന്റെ ചൂർണ്ണം:
സർപ്പഗന്ധിയുടെ ഉണങ്ങിയ വേര് ഉണക്കിപ്പൊടിച്ച് ചൂർണ്ണമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിയാണ് ആയുർവേദത്തിൽ കൂടുതലായി കാണുന്നത്. കൃമിദോഷമുള്ള രോഗികളിൽ വൈദ്യന്റെ നിർദേശപ്രകാരം ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതികളിൽ പറയുന്നുണ്ട്.
മറ്റ് ഔഷധങ്ങളോടൊപ്പം:
കൃമിദോഷത്തിന്റെ സ്വഭാവവും രോഗിയുടെ അവസ്ഥയും അനുസരിച്ച് സർപ്പഗന്ധി മറ്റ് ഔഷധസസ്യങ്ങളുമായി ചേർത്തും ആയുർവേദ വൈദ്യന്മാർ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഉപയോഗിക്കുന്ന ഔഷധയോഗം ഓരോ രോഗിക്കും ഒരുപോലെയായിരിക്കണമെന്നില്ല.
കുട്ടികളിലെ പ്രയോഗം:
കുട്ടികളിൽ കൃമിദോഷത്തിന് സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിക്കേണ്ട സാഹചര്യം വന്നാൽ, അളവ് മുതിർന്നവരുടേതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. അതിനാൽ യോഗ്യനായ ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെ നിർദേശമില്ലാതെ കുട്ടികൾക്ക് ഈ ഔഷധം നൽകാൻ പാടില്ല.
ശീഘ്രസ്ഖലനവും സർപ്പഗന്ധിയും:
സർപ്പഗന്ധിയെ ശീഘ്രസ്ഖലനത്തിനുള്ള ഔഷധമായി ധന്വന്തരി നിഘണ്ടു, ഭാവപ്രകാശം, സുശ്രുത സംഹിത തുടങ്ങിയ പ്രധാന ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ നേരിട്ട് പരാമർശിക്കുന്നില്ല.
എന്നാൽ ചില പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതികളിൽ, മാനസിക പിരിമുറുക്കവും അമിത ഉത്കണ്ഠയും മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന ലൈംഗിക പ്രശ്നങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധി മറ്റ് ഔഷധങ്ങളോടൊപ്പം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിന് കാരണം സർപ്പഗന്ധിയുടെ ശാന്തമാക്കുന്ന സ്വഭാവമാണെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.
ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങൾ സർപ്പഗന്ധിയിലെ Reserpine എന്ന ഘടകം നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ശീഘ്രസ്ഖലനത്തിന് ഫലപ്രദമായ ചികിത്സയായി സർപ്പഗന്ധിയെ ശുപാർശ ചെയ്യാൻ ആവശ്യമായ ശക്തമായ ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ നിലവിൽ ലഭ്യമല്ല.
വിഷബാധകളിലും വിഷജ്വരത്തിലും സർപ്പഗന്ധിയുടെ പരമ്പരാഗത പ്രയോഗം
ധന്വന്തരി നിഘണ്ടുവിലും ഭാവപ്രകാശത്തിലും സർപ്പഗന്ധിയെ വിഷബാധകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചികിത്സകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഔഷധമായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. മൂഷികവിഷം (എലിവിഷം), ഭോഗിവിഷം (പാമ്പുവിഷം), വൃശ്ചികവിഷം (തേൾവിഷം), ലൂതാവിഷം (ചില വിഷജീവികളുടെ കടി), ഗരവിഷം എന്നിവ ശ്ലോകങ്ങളിൽ വ്യക്തമായി പറയുന്നുണ്ട്.
പാമ്പുകടിയിലും വിഷജീവികളുടെ കടിയിലും
ആയുർവേദത്തിലെ ചില പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതികളിൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ വേര് മറ്റ് ഔഷധസസ്യങ്ങളോടൊപ്പം ചേർത്ത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. പാമ്പ്, തേൾ, എലി തുടങ്ങിയ ജീവികളുടെ കടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചികിത്സകളിൽ ഇതിന് സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
വിഷജ്വരം
ഭാവപ്രകാശത്തിൽ "വിഷജ്വരം" എന്ന പദം കാണാം. വിഷബാധയെ തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന ജ്വരാവസ്ഥകളിൽ സർപ്പഗന്ധി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഔഷധങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഈ ഗ്രന്ഥം പരാമർശിക്കുന്നു.
ഗരവിഷം
ആയുർവേദത്തിൽ ഗരവിഷം എന്നത് ശരീരത്തെ സാവധാനം ബാധിക്കുന്ന വിഷാവസ്ഥയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഭാവപ്രകാശത്തിൽ സർപ്പഗന്ധിയുടെ പ്രയോഗങ്ങളിൽ ഗരവിഷവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം
പാമ്പുകടി പോലുള്ള വിഷബാധകൾ ജീവന് അപകടമുണ്ടാക്കുന്ന അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളാണ്. ഇത്തരം അവസ്ഥകളിൽ സർപ്പഗന്ധിയോ മറ്റേതെങ്കിലും ഔഷധമോ സ്വയം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കി ഉടൻ ആശുപത്രിയിൽ എത്തി ആവശ്യമായ ചികിത്സ സ്വീകരിക്കണം.
മാനസികാരോഗ്യവും സുഖനിദ്രയും: സർപ്പഗന്ധിയുടെ പരമ്പരാഗത ഉപയോഗങ്ങൾ
ആയുർവേദത്തിൽ സർപ്പഗന്ധിയെ നിദ്രാജനക സ്വഭാവമുള്ള ഔഷധമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാനും സ്വാഭാവിക ഉറക്കത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനുമുള്ള ഔഷധങ്ങളിൽ ഒന്നായാണ് ഇതിനെ കണക്കാക്കുന്നത്.
ഉറക്കമില്ലായ്മ
പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ ചികിത്സയിൽ ഉറക്കമില്ലായ്മ അനുഭവപ്പെടുന്ന ചില രോഗികളിൽ സർപ്പഗന്ധി മറ്റ് ഔഷധങ്ങളോടൊപ്പം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി കാണാം. ഏത് ഔഷധയോഗം ഉപയോഗിക്കണം എന്നത് രോഗിയുടെ അവസ്ഥയെ ആശ്രയിച്ചാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്.
മാനസിക പിരിമുറുക്കം
അമിതമായ ഉത്കണ്ഠ, മാനസിക പിരിമുറുക്കം, അസ്വസ്ഥത എന്നിവയുള്ള ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ സർപ്പഗന്ധി ശാന്തമാക്കുന്ന ഔഷധമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ആയുർവേദ ചികിത്സാരീതികൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങൾ പറയുന്നത്
സർപ്പഗന്ധിയിലെ Reserpine എന്ന ആൽക്കലോയിഡ് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുന്നതായി ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുകാലത്ത് ഉറക്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില പ്രശ്നങ്ങൾക്കും ചില മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സയിലും Reserpine അടങ്ങിയ മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് പാർശ്വഫലങ്ങൾ കുറവുള്ള പുതിയ മരുന്നുകൾ ലഭ്യമായതിനാൽ അതിന്റെ ഉപയോഗം വളരെ കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ഉത്കണ്ഠയും നാഡീവ്യൂഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രയോഗങ്ങളും
സർപ്പഗന്ധി നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായാണ് ആയുർവേദത്തിലും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളിലും പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്. മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുന്ന സ്വഭാവം ഉള്ളതിനാൽ ചില നാഡീസംബന്ധമായ അവസ്ഥകളിൽ പരമ്പരാഗത ചികിത്സയിൽ ഇതിന് സ്ഥാനമുണ്ട്.
ഉത്കണ്ഠ
മാനസിക പിരിമുറുക്കം, ഉത്കണ്ഠ, അസ്വസ്ഥത എന്നിവയുള്ള ചില രോഗികളിൽ സർപ്പഗന്ധി മറ്റ് ഔഷധങ്ങളോടൊപ്പം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ആയുർവേദ ചികിത്സാരീതികളിൽ കാണാം. എന്നാൽ രോഗിയുടെ അവസ്ഥ വിലയിരുത്തിയ ശേഷമാണ് ഔഷധയോഗം തീരുമാനിക്കുന്നത്.
അപസ്മാരം
ആയുർവേദത്തിൽ അപസ്മാരം ഒരു പ്രധാന നാഡീരോഗമായാണ് വിവരിക്കുന്നത്. ചില പരമ്പരാഗത ചികിത്സാരീതികളിൽ സർപ്പഗന്ധി അപസ്മാര ചികിത്സയുടെ ഭാഗമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, ഇത് ഒറ്റമൂലിയായി നൽകുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പ്രധാന ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ നിർദേശം കാണുന്നില്ല.
ആധുനിക പഠനങ്ങൾ
സർപ്പഗന്ധിയിലെ Reserpine എന്ന ആൽക്കലോയിഡ് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സ്വാധീനിക്കുന്നതായി ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ കണ്ടെത്തലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരുകാലത്ത് ചില മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ ചികിത്സയിൽ Reserpine അടങ്ങിയ മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ അപസ്മാരത്തിനുള്ള പതിവ് ചികിത്സയായി ഇന്ന് ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല.
ഗർഭാശയ സങ്കോചം:
സർപ്പഗന്ധി വേരിന്റെ കഷായം ഗർഭാശയ സങ്കോചം വർധിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ചില പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പരാമർശമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇത് സ്വയം ഉപയോഗിക്കുന്നത് സുരക്ഷിതമല്ല.
സർപ്പഗന്ധി അടങ്ങിയ പ്രധാന ആയുർവേദ ഔഷധങ്ങൾ
സർപ്പഗന്ധിയുടെ ഔഷധഗുണങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി വിവിധ ആയുർവേദ ഔഷധങ്ങൾ ഇന്ന് വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചിലത് താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
സർപ്പഗന്ധാദി ഗുളിക (Sarpagandhadi Gulika)
സർപ്പഗന്ധി പ്രധാന ചേരുവകളിൽ ഒന്നായി ഉൾപ്പെടുന്ന ആയുർവേദ ഗുളികകളാണ് സർപ്പഗന്ധാദി ഗുളിക. ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചില രോഗാവസ്ഥകളിൽ രോഗിയുടെ അവസ്ഥ വിലയിരുത്തി ആയുർവേദ വൈദ്യന്മാർ ഈ ഔഷധം നിർദേശിക്കാറുണ്ട്. നിർമ്മാതാക്കൾക്കനുസരിച്ച് ഇതിന്റെ ഘടനയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം.
Serpina Tablet
Himalaya Wellness പുറത്തിറക്കിയ Serpina സർപ്പഗന്ധിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർമ്മിച്ച പ്രശസ്തമായ ആയുർവേദ ഔഷധമാണ്. 1934-ൽ കമ്പനിയുടെ ആദ്യ ഉൽപ്പന്നമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട മരുന്നുകളിൽ ഒന്നാണിത്. ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിന് ഡോക്ടറുടെ നിർദേശപ്രകാരം ഉപയോഗിക്കുന്ന ആയുർവേദ മരുന്നായാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സർപ്പഗന്ധാദി ചൂർണ്ണം
ചില ആയുർവേദ ചികിത്സാരീതികളിൽ സർപ്പഗന്ധി അടങ്ങിയ ചൂർണ്ണയോഗങ്ങളും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. രോഗിയുടെ അവസ്ഥയും ചികിത്സയുടെ ലക്ഷ്യവും അനുസരിച്ച് മറ്റ് ഔഷധദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്ത് ഇവ തയ്യാറാക്കാറുണ്ട്.
ശ്രദ്ധിക്കുക
സർപ്പഗന്ധി ശക്തമായ ഔഷധപ്രവർത്തനമുള്ള സസ്യമാണ്. അതിനാൽ സർപ്പഗന്ധി അടങ്ങിയ ഗുളികകൾ, ചൂർണ്ണങ്ങൾ, മറ്റ് ഔഷധങ്ങൾ എന്നിവ സ്വയം വാങ്ങി ഉപയോഗിക്കരുത്. രോഗാവസ്ഥ, പ്രായം, ശരീരപ്രകൃതി, നിലവിൽ കഴിക്കുന്ന മറ്റ് മരുന്നുകൾ എന്നിവ പരിഗണിച്ചാണ് ഇത്തരം ഔഷധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്. അതിനാൽ യോഗ്യനായ ആയുർവേദ വൈദ്യന്റെയോ ഡോക്ടറുടെയോ നിർദേശപ്രകാരം മാത്രം ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം .
⚠️ സുപ്രധാന മുന്നറിയിപ്പ് (Disclaimer)
ഈ ലേഖനത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ, ഔഷധസസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ, കേരളത്തിലെ പാരമ്പര്യ അറിവുകൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തയ്യാറാക്കിയതാണ്. ഓരോ ഔഷധസസ്യത്തിന്റെയും ഗുണങ്ങൾ, പരമ്പരാഗത ഉപയോഗങ്ങൾ, വിവിധ ആയുർവേദ ഔഷധങ്ങളിൽ അവയുടെ പങ്ക് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവായ അറിവുകൾ പങ്കുവെക്കുക എന്നതാണ് ഈ ലേഖനത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.
ഇവിടെ നൽകിയിരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ സ്വയം ചികിത്സ നടത്താനുള്ള മാർഗനിർദേശമല്ല. ഒരേ രോഗത്തിന് പോലും ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും ശരീരപ്രകൃതി, പ്രായം, ആരോഗ്യസ്ഥിതി, രോഗത്തിന്റെ തീവ്രത എന്നിവ അനുസരിച്ച് ചികിത്സാരീതി മാറാം. അതുകൊണ്ട് ഒരു ആയുർവേദ ഡോക്ടറുടെ നിർദേശമില്ലാതെ ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഔഷധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കരുത്.
സ്വയം ചികിത്സ ചിലപ്പോൾ ആരോഗ്യത്തിന് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ ഇടയാക്കും. അതിനാൽ എന്തെങ്കിലും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അംഗീകൃത ആയുർവേദ ഡോക്ടറുടെയോ മറ്റ് ആരോഗ്യവിദഗ്ധരുടെയോ നിർദേശം തേടുന്നതാണ് ഏറ്റവും സുരക്ഷിതം.
ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ ഒരു കാരണവശാലും പ്രൊഫഷണൽ വൈദ്യോപദേശത്തിനോ രോഗനിർണയത്തിനോ ചികിത്സയ്ക്കോ പകരമല്ല.
📢 വില്ലേജ് ടിപ്സിനൊപ്പം ചേരാം
ഔഷധസസ്യങ്ങൾ, കൃഷി, ആരോഗ്യം, നാട്ടറിവുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ ലഭിക്കാൻ Village Tips കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ അംഗമാകൂ.
© പകർപ്പവകാശ അറിയിപ്പ് (Copyright Notice)
ഈ ബ്ലോഗിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന എല്ലാ ലേഖനങ്ങളും എന്റെ വ്യക്തിപരമായ പഠനത്തിന്റെയും ഗവേഷണത്തിന്റെയും സമയത്തിന്റെയും പരിശ്രമത്തിന്റെയും ഫലമാണ്.
✅ ഷെയർ ചെയ്യാം:
ഈ ലേഖനത്തിന്റെ ലിങ്ക് (URL) വാട്സ്ആപ്പ്, ഫേസ്ബുക്ക്, ടെലഗ്രാം, മറ്റ് സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ എന്നിവയിൽ ഷെയർ ചെയ്യുന്നതിനെ ഞാൻ സന്തോഷപൂർവം സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.
🚫 പകർത്തരുത്:
ഈ ലേഖനത്തിലെ ഉള്ളടക്കം മുഴുവനായോ ഭാഗികമായോ എന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ മറ്റേതെങ്കിലും വെബ്സൈറ്റിലോ, ബ്ലോഗിലോ, സോഷ്യൽ മീഡിയ പേജുകളിലോ, യൂട്യൂബ് സ്ക്രിപ്റ്റായോ, ഇ-ബുക്കായോ, അച്ചടി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളായോ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയോ പകർത്തുകയോ ചെയ്യരുത്.
എന്റെ പരിശ്രമത്തെ മാനിക്കുകയും ബ്ലോഗിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന എല്ലാ വായനക്കാർക്കും ഹൃദയം നിറഞ്ഞ നന്ദി. 🙏ഞ്ഞ നന്ദി. 🙏